تعیین و مدل‌سازی رویش قطری و سطح مقطع درخت راش (Fagus orientalis Lipsky) در جنگل‌های استان گلستان

چکیدهسابقه و هدف: تعیین و برآورد رویش قطری و سطح مقطع درختان اهمیت زیادی برای آگاهی از وضعیت و نحوه عملکرد در برنامه‌ریزی و مدیریت جنگل دارد. باتوجه به‌اینکه گونه راش (Fagus orientalis Lipsky) یکی از باارزش‌ترین گونه‌های جنگل‌های هیرکانی محسوب می‌شود لذا هدف از این تحقیق تعیین رویش قطری و سطح مقطع درخت راش و برآورد رویش قطری و سطح مقطع با استفاده از قطر برابر سینه در بخشی از جنگل‌های استان گلستان (جنگل‌های وطنا، کردکوی، شموشک و شصت کلاته ) و مدل‌سازی آنها می‌باشد. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر در چهار طرح جنگلداری وطنا، کردکوی، شموشک و شصت کلاته واقع در جنگل‌های استان گلستان انجام شد. در این پژوهش، از بین درختان سرپا سالم با معیارهایی همچون عدم پیچ‌خوردگی تنه، تقارن تاج‌پوشش و عدم زخم‌خوردگی روی تنه، به‌طور گزینشی 19 درخت راش انتخاب و مشخصه‌های قطر برابرسینه و ارتفاع آن‌ها اندازه‌گیری و در ارتفاع برابرسینه یک دیسک به ضخامت 10 سانتیمتر انتخاب و جدا شد. حداکثر سن درختان مورد بررسی در این مطالعه 243 سال (2016-1773) و حداقل سن درختان 99 سال و میانگین سنی درختان 142 سال می‌باشد. بعد از آماده‌سازی نمونه‌ها، پهنای حلقه‌های رویشی سالیانه درختان با استفاده از دستگاه LINTAB با دقت 01/0 میلی‌متر اندازه‌گیری شد. سپس میانگین رویش قطری و سطح مقطع سالیانه درختان راش تعیین و رابطه ‌بین قطر برابرسینه با رویش قطری و رویش سطح مقطع با استفاده از چهار مدل Hyperbolic، Heat capacity، Modified power و Richard مورد ارزیابی قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد با افزایش سن درختان راش رویش سالیانه قطری افزایش می‌یابد و در سال‌ 1955 به نقطه اوج خود رسیده است، سپس روندی نزولی به خود گرفته است. همچنین نتایج نشان داد که با افزایش سن درخت، رویش سطح مقطع درخت نیز افزایش می‌یابد با این تفاوت که دیرتر از رویش سالیانه قطری، در سال 1990 به حداکثر می رسد و سپس روند نزولی به خود می‌گیرد. نتایج نشان داد که میزان رویش قطری و سطح مقطع سالیانه به ترتیب 93/3 میلی‌متر و 52/17 سانتی‌متر مربع به دست آمد. نتایج حاصل از مدل‌سازی نیز نشان داد که مدلHeat capacity نسبت به سایر مدل‌ها، بهتر توانست رویش قطری و سطح مقطع را با ضریب تبیین 37/0R2= و 69/0= R2 به ترتیب، تبیین نماید. نتایج آنالیز عدم اطمنان نیز نشان داد میانگین واقعی مشخصه‌های رویش قطری و رویش سطح مقطع در محدوده فواصل اطمینان 95 درصد قرار دارد که کارایی مناسب و قابل اطمینان مدل را نشان می‌دهد.نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج حاصله می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که رویش قطری و سطح مقطع سالیانه به ترتیب 93/3 میلی‌متر و 52/17 سانتی‌متر مربع حاصل شد و قطر برابر سینه به عنوان متغیر مستقل 37 درصد و 69 درصد تغییرات رویش قطری و سطح مقطع سالیانه راش را تبیین می کند.