Selected aspects of nitrogen metabolism and quality of field-grown lettuce (Lactuca sativa L.) depending on the diversified fertilization with iodine and selenium compounds

تلميع. Jod i selen razem pełnią ważne funkcje w organizmach ludzi i zwierząt. Prowadzenie równoczesnej biofortyfikacji (wzbogacenia) roślin w te pierwiastki jest więc uzasadnione – często spotyka się problemy łącznego endemicznego niedoboru (lub ukr y- tego głodu) I i Se w żywności. Stosunkowo niewiele wiadomo na temat inte rakcji pomi ę- dzy I i Se w roślinach. Nie tylko w zakresie efektywności ich akumulacji, ale również wpływu I i Se na gospodarkę mineralną roślin czy jakość biologiczna plonu. Badania przeprowadzone w latach 2012 – 2014 obejmowały nawożenie doglebowe j o dem i se lenem sałaty odmiany ‘Valeska’ z uwzględnieniem następujących kombinacji: kontrola, KI, KIO 3 , Na 2 SeO 4 , Na 2 SeO 3 , KI + Na 2 SeO 4 , KIO 3 + Na 2 SeO 4 , KI + Na 2 SeO 3 , KIO 3 + Na 2 SeO 3 . Jod i selen były aplikowane dwukrotnie: przedsiewnie i w nawożeniu pogłó w- nym (każde po 2,5 kg I·ha - 1 + 0,5 kg Se·ha - 1 ) – zastosowano całkowitą dawkę 5 kg I·ha - 1 i 1 kg Se·ha - 1 . Z wyjątkiem masy główek sałaty oraz zawartości sacharozy stwierdzono, że skrajnie różny przebieg warunków klimatycznych w latach 2012 – 2014 w istotny sp o- sób modyfik ował wpływ nawożenia I i Se na gospodarkę mineralną azotem oraz jakość biologiczną sałaty. Nawożenie Na 2 SeO 4 , KI + Na 2 SeO 4 oraz KIO 3 + Na 2 SeO 4 (ale nie nawożenie samym Na 2 SeO 4 ) było czynnikiem stresowym, zmniejszało masę główek sał a- ty i zawartość w niej cu krów oraz równocześnie zwiększającym zawartość związków f e- nolowych, fenolopropanoidów i flawonoli oraz aktywność antyo k sydacyjną.

إنجليزي. Iodine and selenium together fulfill important functional roles in organisms of humans and animals. Conducting simultaneous biofortification (enrichment) of plants with these elements is justified as combined endemic deficiency of I and Se (hidden hun-ger) is often encountered. Relatively little is known about the interaction between I and Se in plants, not only with respect to their accumulative efficiency, but also its influence on mineral nutrition or biological quality of crop. The study (conducted in 2012-2014) in-cluded soil fertilization of lettuce cv. ‘Valeska’ with I and Se in the following combina-tions: control, KI, KIO3, Na2SeO4, Na2SeO3, KI + Na2SeO4, KIO3 + Na2SeO4, KI + Na2SeO3, KIO3 + Na2SeO3. Iodine and selenium were applied twice: before sowing and as a top-dressing (each of 2.5 kg I·ha-1 + 0.5 kg Se·ha-1) - a total dose of 5 kg I·ha-1 and 1 kg Se·ha-1 was used. Diversified weather conditions significantly modified the impact fertilization with I and Se had on tested aspects of nitrogen metabolism and biological quality of lettuce - except for the lettuce heads mass and the sucrose content. Based on the results concerning average lettuce weight as well as the level of sugars, phenolic com-pounds, phenylpropanoids, flavonols and antioxidizing activity it was concluded that the application of Na2SeO4 alone or together with iodine acted as a stress factor for cultivated plants. © by Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Lublin 2015.

تلميع. biofortyfikacja, jakość biologiczna, azotany, związki fenolowe

إنجليزي. biofortification, biological quality, nitrate phenolic compounds

20

159-175

5