YIELD AND QUALITY OF CHICKPEA VARIETIES IN THE CONDITIONS OF SOUTH-EAST KAZAKHSTAN | ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ | УРОЖАЙНОСТЬ И КАЧЕСТВО СОРТООБРАЗЦОВ НУТА В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

إنجليزي. The article presents the results of studies of chickpea varieties on yield and grain quality in two arable land backgrounds (semi-secure and hard rain-fed)in the South-East of Kazakhstan. Chickpeas are among the most valuable food leguminous crops, grown mainly on grain, which consists of more than a third of protein. The purpose of this work is to study and isolate the initial forms for breeding, creating new highly productive varieties with good product quality. The authors of this article have identified cultivars with high yield and high protein content, which are of interest for breeding the following cultivars of semi-secured rain-fed: D-9913 (13.2 c/ha-25.4%), D-9901 (13.2 c/ha-25.0%), D-9904 (17.2 c/ha-25.4%), D-9905 (17.2 c/ha-26.3%), D-9914 (17.3 c/ha-27.1), D-9934 (12.3 c/ha-25.4%), D-9939 (13.3 c/ha-25.5%), D-9945 (14.2 c/ha-26.0%), D-9950 (15.2 c/ha-25.2%), D-9917 (15.5 c/ha-25.1), D-9910 (17.3 c/ha-26.7) in conditions of severe rain-fed: D-9918 (10.2 c/ha-25.2%), D-9913 (9.6 c/ha-25.0%), D9914 (12.3 c/ha-26.5%), D9905 (10.2 c/ha-25.4%), D-9910 (10.6 c/ha-26.3%), D-9945 (8.8c/ha-26.1%), D9939 (8.2 c/ha-25.2%), D-9948 (8.5 c/ha-26.3%), D-9917 (9.5 c/ha-25.1%), D-9950 (7.6c/ha-25.0%). These samples can be used in crossbreeding to enhance other economically valuable signs and properties (creation of high grain weight, large-seeding, resistance to diseases and pests, etc.) in conditions of harsh weather.

الكازاخستانية. Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы егістіктің (жартылай қамтамасыз етілген тәлімі жер және қамтамасыз етілмеген тәлімі жер) екі фонында астықтың өнімділігі мен сапасы бойынша ноқат сорттарының үлгілерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Ноқат негізінен ақуыздың үштен бірінен астамы болатын астық үшін өсірілетін ең құнды азық-түлік дәндібұршақ дақылдарына жатады. Бұл жұмыстың мақсаты-селекция үшін бастапқы формаларды зерттеу және бөлу, өнімнің сапасы жақсы жаңа жоғары өнімді сорттарды шығару. Осы мақаланың авторларымен келесі сорттарды іріктеуге қызығушылық тудыратын жоғары өнімділігі мен жоғары ақуыз мөлшері бойынша: жартылай қамтамасыз етілген тәлімі жерде Д-9913 (13,2 ц/га-25,4%), Д-9901 (13,2 ц/га-25,0% ), Д-9904 (17,2 ц/га-25,4%), Д-9905 (17,2 ц/га-26,3%), Д-9914(17,3 ц/га-27,1), Д-9934 (12,3 ц/га-25,4%), Д-9939 (13,3 ц/га-25,5%), Д-9945 (14,2 ц/га-26,0%), Д-9950 (15,2 ц/га-25,2%), Д-9917 (15,5 ц/га-25,1), Д-9910 (17,3 ц/га-26,7) сортүлгілер бөлінсе,  қамтамасыз етілмеген тәлімі жерде Д-9918 (10,2 ц/га-25,2%), Д-9913 (9,6ц/га-25,0%), Д9914 (12,3 ц/га-26,5%), Д9905 (10,2ц/га-25,4%), Д-9910 (10,6 ц/га-26,3%), Д-9945 (8,8ц/га-26,1%), Д9939 (8,2 ц/га-25,2%), Д-9948 (8,5 ц/га-26,3%), Д-9917 (9,5 ц/га-25,1%), Д-9950 (7,6ц/га-25,0%) сортүлгілері бөлініп алынды. Қамтамасыз етілмеген тәлімі жағдайында ноқаттың іріктелген үлгілерді будандастыру мақсатында және  шаруашылық құнды белгілермен қасиеттерін күшейтуде барысында ( жоғары сапалы тұқым алу,  тұқымды ірілету, аурулар мен зиянкестерге төзімді және т.б.) қолдануға болады.

الروسية. В статье представлены результаты исследований сортообразцов нута по урожайности и качеству зерна в двух фонах пашни (полуобеспеченная и жесткая богара) Юго-Востока Казахстана. Нут относится к наиболее ценным продовольственным зернобобовым культурам, выращиваемым главным образом на зерно, которое более чем на треть состоит из белка. Целью данной работы является изучение и выделение исходных форм для селекции, созданию новых высокопродуктивных сортов с хорошим качеством продукции. Авторами данной статьи выделены сортообразцы с высокой урожайностью и высоким содержанием протеина, которые представляют интерес для селекции следующие сортообразцы пополуобеспеченной богаре: Д-9913 (13,2 ц/га-25,4%), Д-9901 (13,2 ц/га-25,0%), Д-9904 (17,2 ц/га-25,4%), Д-9905 (17,2 ц/га-26,3%), Д-9914(17,3 ц/га-27,1), Д-9934 (12,3 ц/га-25,4%), Д-9939 (13,3 ц/га-25,5%), Д-9945 (14,2 ц/га-26,0%), Д-9950 (15,2 ц/га-25,2%), Д-9917 (15,5 ц/га-25,1), Д-9910 (17,3 ц/га-26,7) в условиях жесткой богаре: Д-9918 (10,2 ц/га-25,2%), Д-9913 (9,6ц/га-25,0%), Д9914 (12,3 ц/га-26,5%), Д9905 (10,2ц/га-25,4%), Д-9910 (10,6 ц/га-26,3%), Д-9945 (8,8ц/га-26,1%), Д9939 (8,2 ц/га-25,2%), Д-9948 (8,5 ц/га-26,3%), Д-9917 (9,5 ц/га-25,1%), Д-9950 (7,6ц/га-25,0%). Эти образцы можно использовать в скрещивании для усиления других хозяйственно-ценных признаков и свойств (создание высокой масса зерна, крупносемяности, устойчивостью к болезням и вредителям и т.д.) в условиях жесткой богары.