PRODUCTION OF SEED POTATOES IN KAZAKHSTA | ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ | ПРОИЗВОДСТВО СЕМЕННОГО КАРТОФЕЛЯ В КАЗАХСТАНЕ

إنجليزي. The potato ranks fourth after rice, wheat and corn, both in terms of production and economic value, in terms of energy and protein production per hectare and per unit of time, the potato ranks first. The country has experienced a dynamic increase in potato production, and with From 2004 to 2021, an almost two-fold increase in the increase in gross harvest was noted. The goal is to identify ..factors that affect the quality and traceability value of seed potatoes, as well as to identify bottlenecks in the regulatory framework of the industry. For this, desk research methods were used - in the analysis and comparison: official data from the Bureau of Statistics of the Republic of Kazakhstan, world specialized industry centers, materials on the topic from open sources; rules and other documents; to study the activities of approbators: lists of approbators of the regional department of agriculture. Results - the key factors influencing the operational activities of approbators and determining the quality of seed potatoes are identified. A scenario for the traceability of the quality of seed potatoes along the entire technological chain is proposed. Conclusions - it is necessary to update the sectoral regulatory standards that contribute through high-quality seed material not only to increase the gross harvest, but also to create the export potential of seed potatoes.

الكازاخستانية. Картоп күріштен, бидайдан және жүгеріден кейін төртінші орында, өнімділігі жағынан да, экономикалық құндылығы жағынан да, энергия мен ақуыздың бір гектардан және уақыт бірлігінде өндірілуі бойынша картоп бірінші орында тұр.Елімізде картоп өндірісінің серпінді өсуі байқалды, ал 2004 жылдан 2021 жылға дейін жалпы өнім көлемінің ұлғаюының екі есе дерлік артуы байқалды. Мақсат – картоп тұқымының сапасы мен қадағаланатын құндылығына әсер ететін факторларды, сондай-ақ саланың нормативтік-құқықтық базасындағы кедергілерді анықтау. Ол үшін үстелдік зерттеу әдістері қолданылды – талдау және салыстыру кезінде: Қазақстан Республикасы Статистика бюросының, әлемдік мамандандырылған салалық орталықтардың ресми мәліметтері, ашық дереккөздерден тақырып бойынша материалдар; ережелер мен басқа да құжаттар; апробаторлардың қызметін зерделеу үшін: облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының апробаторлардың тізімдері. Нәтижелер – апробаторлардың жедел қызметіне әсер ететін және картоп тұқымының сапасын анықтайтын негізгі факторлар анықталды. Бүкіл технологиялық тізбек бойынша картоп тұқымының сапасын қадағалау сценарийі ұсынылған. Қорытынды – жоғары сапалы тұқымдық материал арқылы жалпы өнімді ұлғайтуға ғана емес, сонымен қатар картоп тұқымының экспорттық әлеуетін құруға ықпал ететін салалық нормативтік стандарттарды жаңарту қажет.

الروسية. Картофель занимает четвертое место после риса, пшеницы и кукурузы, как по производству, так и по экономической ценности, с точки зрения производства энергии и белка на гектар и в единицу времени, картофель занимает первое место. В Казахстане наблюдается динамический рост производства картофеля, и с 2004 года по 2021 годы отмечен почти двое кратный рост увеличения валового сбора. Цель – определить факторы, влияющие на качество и значение прослеживаемости семенного картофеля, а также выявить узкие места в нормативной базе отрасли. Для этого применялись кабинетные методы исследования - анализа и сравнения: официальные данные бюро статистики РК, мировых специализированных отраслевых центров, материалы по теме из открытых источников; правила и другие документы; для изучения деятельности апробаторов: списки апробаторов областного управления сельского хозяйства. Результаты – определены ключевые факторы, влияющие на операционную деятельность апробаторов определяющие качество семенного картофеля. Предложен сценарий прослеживаемости качества семенного картофеля по всей технологической цепочке. Выводы – необходимо актуализировать отраслевые регламентирующие нормативы, способствующие через качественный семенной материал не только увеличить валовый сбор, но и создать экспортный потенциал семенного картофеля.