HYDROLOGICAL ASSESSMENT AND SUSTAINABLE MANAGEMENT OF WATER RESOURCES IN THE NORTH KAZAKHSTAN REGION | ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ЖЕР ҮСТІ СУ РЕСУРСТАРЫН БАҒАЛАУ | ГИДРОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА И УСТОЙЧИВОЕ УПРАВЛЕНИЕ ВОДНЫМИ РЕСУРСАМИ СЕВЕРО - КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ

إنجليزي. The article examines the current state and potential of surface water resources in the North Kazakhstan region. An assessment of the quantity and quality of water in the rivers and lakes of the region has been carried out, and the parameters of water availability by region have been determined. Special attention is paid to the hydrological characteristics of the Yesil River, including the intraannual distribution of runoff and the influence of reservoirs. The possibilities of using water resources for the needs of agriculture, water supply, recreation and tourism are analyzed. A conditional scale for assessing water availability has been developed and measures for effective management of the region's water resources have been proposed.  This article is devoted to the analysis of the state of water bodies in the North Kazakhstan region (North Kazakhstan region) and the formation of scientifically sound approaches to their management in the context of sustainable development. The results of an inventory of rivers, lakes, and reservoirs in the region are presented, the volume and quality of water resources are assessed, and key trends in water use by industry are identified. The classification of the region's lakes by geomorphological and hydrochemical characteristics is carried out, the features of the intraannual distribution of runoff and the influence of hydraulic structures on the hydrological regime are considered. Recommendations on water conservation, the development of irrigation agriculture, as well as the use of small lakes for water supply and fishing are proposed. The scientific novelty lies in the comprehensive cartographic and quantitative assessment of the water resources of the North Kazakhstan region based on modern methods of spatial analysis. The results of the article can be used by government agencies, scientific institutions and business entities in planning water management activities and territorial development.

الكازاخستانية. Мақалада Солтүстік Қазақстан облысының жер үсті су ресурстарының қазіргі жағдайы мен әлеуеті қарастырылады. Өңірдің өзендері мен көлдеріндегі судың саны мен сапасына бағалау жүргізілді, аудандар бойынша сумен қамтамасыз ету параметрлері анықталды. Есіл өзенінің гидрологиялық сипаттамаларына, соның ішінде ағынның жылдық таралуы мен су қоймаларының әсеріне ерекше назар аударылады. Ауыл шаруашылығы, сумен жабдықтау, рекреация және туризм қажеттіліктері үшін су ресурстарын пайдалану мүмкіндіктері талданды. Сумен қамтамасыз етуді бағалаудың шартты шкаласы әзірленді және өңірдің су ресурстарын тиімді басқару бойынша шаралар ұсынылды. Өсіп келе жатқан су тапшылығы мен климаттық өзгерістер жағдайында су ресурстарын ұтымды пайдалану және қорғау ерекше маңызға ие. Осы мақала Солтүстік Қазақстан облысының (СҚО) су объектілерінің жай-күйін талдауға және орнықты даму контекстінде оларды басқарудың ғылыми негізделген тәсілдерін қалыптастыруға арналған. Өңірдің өзендерін, көлдерін және су қоймаларын түгендеу нәтижелері ұсынылды, су ресурстарының көлемі мен сапасы бағаланды, салалар бойынша суды пайдаланудың негізгі үрдістері анықталды. Аймақтың көлдерін геоморфологиялық және гидрохимиялық белгілері бойынша жіктеу жүргізілді, ағынның жылдық бөліну ерекшеліктері және гидротехникалық құрылыстардың гидрологиялық режимге әсері қарастырылды. Суды үнемдеу, суармалы егіншілікті дамыту, сондай-ақ шағын көлдерді сумен жабдықтау және балық аулау мақсатында пайдалану бойынша ұсыныстар ұсынылды. Ғылыми жаңалық кеңістіктік талдаудың заманауи әдістеріне сүйене отырып, СҚО су ресурстарын кешенді картографиялық және сандық бағалауда жатыр. Мақаланың нәтижелерін басқару органдары, ғылыми мекемелер және шаруашылық субъектілері Су шаруашылығы қызметі мен аумақтық дамуды жоспарлау кезінде пайдалана алады.

الروسية. Настоящая статья посвящена анализу состояния водных объектов Северо-Казахстанской области (СКО) и формированию научно обоснованных подходов к их управлению в контексте устойчивого развития. Представлены результаты инвентаризации водных объектов региона, оценки объемов и качества водных ресурсов рек, озер, приведены параметры водообеспеченности по районам. Рассмотрены гидрологические характеристики реки Есиль, включая внутригодовое распределение стока и влияние водохранилищ. Гидрологический режим Есиля также характеризуется высокой минерализацией воды в меженный период (до 800 мг/л), что связано с геохимическими особенностями и вкладом подземных вод. Качество воды подвержено сезонным колебаниям и антропогенному воздействию. Расчеты         внутригодового распределения стока производилась по данным наблюдений на основных гидрологических       постах методом        компановки.  Выявлено, что,  окончательный результат оценки изменения внутригодового распределения стока в году зависит не только от способов анализа и сравнения месячного стока и его распределения в многолетнем разрезе с динамикой хозяйственной деятельности на водосборе, но и в определенной степени от сравнения естественного и нарушенного распределения стока. При анализе изменения внутригодового распределения стока под воздействием водохранилищ было учтено, что водохозяйственные системы конкретного речного бассейна постоянно развиваются.  Проведена классификация озер региона по геоморфологическим и гидрохимическим признакам. Предложены рекомендации по использованию ресурсов малых озер для нужд сельского хозяйства, водоснабжения, рекреации и туризма и др.. Результаты статьи могут быть использованы водхозяйственныи организациями,  научными учреждениями и хозяйствующими субъектами при планировании водохозяйственной деятельности и территориального развития.