GGE Biplot Analiz Yöntemi ile Makarnalık Buğday (Triticum durum Desf.) Genotiplerinde Kalite Özelliklerinin Değerlendirilmesi | Evaluation of Quality Characteristics of Durum Wheat (Triticum durum Desf.) Genotypes by GGE Biplot Analysis Method

Turkish. Küresel buğday verimindeki önemli çeşitlilik, iklim değişikliği için çeşit seçiminde yetersiz araştırma ve sürdürülebilir tarım ekosistemlerinde uygun germplazm eksikliği göz önüne alındığında, yüksek verimin yanı sıra kalite parametreleri bakımından stabil değerlere sahip genotiplere de mutlak ihtiyaç olduğu kaçınılmazdır. Bu çalışma, Diyarbakır GAPUTAEM’e ait deneme sahasında 2015-2016 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 120 adet ileri kademe makarnalık buğday hattı ile beş adet tescilli çeşit bitki materyal olarak kullanılmıştır. Çalışma, Augmented deneme desenine göre 6 blok ve her blok içinde 25 parsel olacak şekilde kurulmuştur. Araştırmada incelenen kalite parametrelerine GGE Biplot analiz yöntemi uygulanarak hem özellikler arası hem de genotip-özellik ilişkileri değerlendirilmiştir. GGE Biplot analiz sonucunda birbiri ile ilişkili olan özellikler ve belirli özellikler yönünden öne çıkan genotipler görsel olarak sunulmuştur. Oluşan görsel grafiğe göre incelenen özelliklerden camsılık oranı ve protein oranı, renk değeri ve sedimantasyon değeri, bin tane ağırlığı ve hektolitre ağırlığı özelliklerinin aynı grupta yer alarak güçlü korelasyon ilişkisi gösterdikleri ve çok sayıda genotipin değerlendirildiği bu tarz çalışmalarda bu ilişkinin göz önünde bulundurulması gerektiği belirlenmiştir. Ayrıca kontrol çeşitlerine kıyasla daha yüksek değerlere sahip olan genotiplerin farklı çevrelerdeki stabilitesini anlamak ve incelemek için bölge denemelerinde değerlendirilmesi ve bir üst kademeye aktarılarak çeşit geliştirmeye yönelik ıslah programlarında kullanılması sonucuna varılmıştır.

English. Considering the significant diversity in global wheat yield, insufficient research in the selection of varieties for climate change, and the lack of suitable germplasm in sustainable agricultural ecosystems, it is inevitable that there is an absolute need for genotypes with stable values in terms of quality parameters as well as high yields. This study was carried out at the trial area of Diyarbakır GAPUTAEM in 2015-2016. In the study, 120 advanced durum wheat lines and five registered varieties were used as plant material. The study was set up according to the Augmented experimental design, with 6 blocks and 25 parcels in each block. By applying the GGE Biplot analysis method to the quality parameters examined in the study, both inter-trait and genotype-trait relationships were evaluated. As a result of the GGE Biplot analysis, features that are related to each other and genotypes that stand out in terms of certain features are presented visually. It has been determined that the vitreousness ratio and protein ratio, color value and sedimentation value, thousand-grain weight, and hectoliter weight characteristics, which are among the properties examined according to the resulting image, show a strong correlation relationship by being in the same group, and this relationship should be considered in such studies where many genotypes are evaluated. In addition, it was concluded that genotypes with higher values compared to control cultivars should be evaluated in regional trials to understand and examine the stability in different environments and be transferred to a higher level and used in breeding programs for cultivar development.