Sposoby wspierania małych gospodarstw rolnych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz ich skuteczność

Polish. Duża liczba małych gospodarstw rolnych, ich znaczący udział w rolnictwie oraz wysoki odsetek związanej z nimi ludności rolniczej w Polsce i krajach Unii Europejskiej uzasadniają potrzebę prowadzenia badań nad zagadnieniami dotyczącymi tych podmiotów. Celem pracy było określenie miejsca i roli małych gospodarstw w Polsce i wybranych krajach UE oraz dokonanie oceny skuteczności dotychczasowego i planowanego ich wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jako podstawowe kryterium wyodrębniania małych gospodarstw przyjęto wielkość ekonomiczną według wartości standardowej produkcji (standard output, SO) wyrażonej w tys. EUR. Jako wartość graniczną przyjęto 8 tys. EUR SO. Materiał badawczy stanowiły dostępne dane statystyczne dotyczące rolnictwa w Polsce i w wybranych krajach UE, informacje uzyskane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Programy Rozwoju Rolnictwa i Terenów Wiejskich na lata 2006–2013 i 2014–2020. Stwierdzono, że realizowane w latach 2004– –2006 w ramach WPR działanie „Wspieranie gospodarstw niskotowarowych” przyczyniło się do przejściowej poprawy sytuacji dochodowej tych gospodarstw, ale nie spowodowało zmian strukturalnych. Przyjęty w ramach PROW 2014–2020 program wsparcia gospodarstw małych stwarza pewne, jednak dość ograniczone, możliwości ich rozwoju. Próby rozwiązywania problemu małych gospodarstw za pomocą narzędzi Wspólnej Polityki Rolnej, która ma charakter gospodarczy, trudno uznać za skuteczne. Biorąc pod uwagę wysoki udział ludności rolniczej związanej z małymi gospodarstwami, niskie jej dochody i ograniczone możliwości rozwoju tych gospodarstw, należy uznać, że jest to w większej mierze problem społeczny niż gospodarczy, dlatego skuteczniej może być rozwiązywany przy użyciu narzędzi polityki społecznej.

English. The vast number of small holdings, their considerable contribution to the agriculture of a country, and the high proportion of the agricultural population connected with those farms in Poland and the European Union suggest the need for investigating issues relating to such entities. The present study aimed to determine the position and role of small holdings in Poland and selected EU countries, and to assess the effectiveness of the former and planned measures of their support under the Common Agricultural Policy. Identification of small holdings was based on economic size as defined by standard output (SO) expressed in thousand EUR; this should not have exceeded 8 thousand EUR. The material for the study consisted of the available statistical data on agriculture in the countries in question, the information from the Agency for the Restructuring and Modernisation of Agriculture, and the Rural Development Programmes for the periods 2006–2013 and 2014– –2020. It was found that the measure “Support for semi-subsistence farms” carried out in the years 2004–2006 under the CAP contributed to a temporary improvement in the incomes of the holdings, but did not lead to a structural change. The support measures planned for small holdings within the Rural Development Programme 2014–2020 offer them some limited chances of development. The attempts to solve the problem of small farms using the tools of the Common Agricultural Policy, which has an economic nature, can hardly be regarded as successful. Taking into account the high proportion of the agricultural population associated with small holdings, their low incomes, and the limited development possibilities of such holdings, it should be stated that the problem is basically social rather than economic, so it may be handled more effectively by using social policy tools.

Polish. małe gospodarstwa rolne, restrukturyzacja gospodarstw, wielkość ekonomiczna

English. small agricultural holdings, restructuring of farms, economic size

7

81–94

2