Impact of recreational trampling on the natural vegetation in Termessos National Park, Antalya-Turkey | Antalya Termessos Milli Parkındaki rekreasyonel çiğneme faaliyetlerinin doğal bitki örtüsü üzerine etkisi

English. Recreation activities could create various impacts on the natural environment. One of the recreation impacts is trampling that largely inevitable wherever nature visits occur. While consequences of trampling disturbance vary by the type of environment; vegetation is a significant indicator representing the form and degree of human-nature relation including recreation use. The aim of this study was to investigate the impact of recreational trampling on the Mediterranean natural vegetation in case of Termessos National Park, Antalya, so to contribute nature conservation planning and management. Based on a field sampling design species richness, vegetation height and vegetation cover were taken as impact indicators and assessed in trail and control plots. Study results showed that trampling impact on vegetation cover and height was already evident with the tendency of being higher on controls and lower on trails by use and use-related variations. But species richness was not on the verge of trampling disturbance yet, due to characteristics of the Mediterranean environment and likely competation for light on the trails. Accordingly species diversity in herbaceous vegetation level was also higher in trampled trail sites. Hereby the level of trampling impact is not at the threshold of alleviating species diversity and is rather in form of physical pressure on the vegetation, therefore most accessible and straightforward measure can be maintaining existing visitor numbers and to line up a visitor management programme such as dispersal of users from very heavily used trails to less used trails. Yet a site management plan that seeking a fine balance between recreation use and nature protection and taking the trampling impacts into account can help to maintain long-term conservation targets.

Turkish. Rekreasyon faaliyetleri doğal çevre üzerinde olumsuz etkilere neden olabilmektedir. Doğa ziyaretlerinin gerçekleştiği bütün alanlarda kaçınılmaz olarak ortaya çıkan çiğneme, bu etkilerden biridir. Diğer yandan rekreasyonel çiğneme etkisi çoğu zaman çevre koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterirken, doğal bitki örtüsü rekreasyon faaliyetleri de dahil olmak üzere insan-doğa arasındaki ilişkilerin şekli ve düzeyini ortaya koyan önemli bir göstergedir. Bu çalışmanın amacı Antalya Termessos Milli Parkı örneğinde rekreasyonel faaliyetler nedeniyle ortaya çıkan çiğneme etkisinin doğal bitki örtüsü üzerindeki etkisini araştırmak ve bu yolla doğa koruma planlaması ve yönetimine katkıda bulunmaktır. Alan örneklemelerine dayalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada etki indikatörleri olarak kullanım ve kontrol parsellerindeki tür çeşitliliği, vejetasyon yüksekliği ve vejetasyon örtü derecesi incelenmiştir. Çalışma sonuçları çiğneme etkisinin vejetasyon örtü derecesi ve vejetasyon yüksekliği üzerinde etkili olduğunu, çiğneme etkisi sonucu vejetasyon örtü derecesi ve vejetasyon yüksekliğinin kontrol parsellerinde daha yüksek ve kullanım parsellerinde daha düşük olduğunu göstermiştir. Fakat kullanım parsellerinde daha yüksek çıkan tür çeşitliliğinin, Akdeniz bölgesinin çevre koşulları ve yürüyüş güzergahlarındaki ışık rekabeti dolayısıyla henüz çiğneme etkisine bağlı değişim düzeyinde olmadığı anlaşılmıştır. Benzer şekilde otsu vejetasyon düzeyindeki tür çeşitliliği çiğnenen kullanım parsellerinde daha yüksek bulunmuştur. Burada çiğnemenin doğal bitki örtüsü üzerindeki etkisi tür çeşitliliğini azaltacak düzeyde olmayıp, daha çok fiziksel baskı şeklindedir. Bu nedenle mevcut ziyaretçi sayısının korunması ve kullanıcıların çok yoğun kullanılan güzergahlardan daha az kullanılan güzergahlara yönlendirilmesi gibi ziyaretçi yönetimi doğrudan alınabilecek önlemler olabilir. Ancak rekreasyonel kullanım ile doğa koruma arasında iyi bir dengeyi hedefleyen ve çiğneme etkisini dikkate alan bir alan yönetimi planı, uzun vadeli koruma amaçlarının gerçekleştirilmesine katkı sağlayacaktır.