The relationship between morphometric and long bone measurements of the Morkaraman sheep | Morkaraman koyunlarında morfometrik değerler ile uzun kemik ölçümleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi

English. In this study, a total of 40 adult female Morkaraman sheep, a local Turkish breed, were used. After taking their body measurements and carcass weights, the meat was cut off the bones; the skeletal bones were then removed, macerated and every long bone weighed. Thereafter, morphometric measurements of the long bones were taken. The coefficients obtained from the correlation of osteometric measurements and morphological data were in general low (r < 0.600), though certain relationships were found to be significant. Regression of morphological variables on osteometric measurements was statistically significant. By this, regression formulas were obtained which can contribute to predict the visible morphology in zooarchaeological studies. Length measurements would be more suitable for predicting shoulder height than using width measurements of the long bone. On the other hand, body and carcass weights and chest circle would be determined more efficiently by measuring the width of long bones (Bp, Bd, SD). Furthermore, the humerofemoral index formula can be used to identify sheep in an archaeological bone collection of several animals.

Turkish. Bu çalışmada, yerli koyun ırklarından toplam 40 adet erişkin dişi Morkaraman koyunu kullanıldı. Koyunların morfolojik değerleri (yaş, cinsiyet, canlı ağırlık, omuz yüksekliği ve göğüs çevresi) belirlendikten sonra İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Mezbahasında kesimleri yapıldı. Kesim işlemini takiben karkas ağırlıkları alındıktan sonra, kaba etleri temizlenip iskelet kemikleri çıkarılarak maserasyon işlemine tabi tutuldu. Daha sonra, morfometrik inceleme için uzun kemik ölçümlerinin alımı işlemine geçildi. Osteometrik ölçümlerle morfolojik veriler arasında hesaplanan korrelasyon analizlerine bakıldığında elde edilen korrelasyon katsayılarının bazılarının önem taşımasına rağmen r < 0,600 düzeyinde olması düşük bir ilişkinin bulunduğunu göstermesi açısından önem taşımaktaydı. Aralarında istatistiki açıdan önemli yüksek korrelasyonlar tespit edilen osteometrik ölçümler ile morfolojik verilerin regresyon analizi yapılarak regresyon denklemleri oluşturuldu. Böylece zooarkeolojik çalışmalarda, görünür morfolojinin tahmin edilmesine katkı sağlayabilecek regresyon formülleri elde edildi. Omuz yüksekliğinin tahmin edilmesinde uzun kemiklerin genişlik ölçümlerinden çok, uzunluk ölçümlerinin daha yararlı olabileceği, buna karşın vücut ve karkas ağırlıkları ile göğüs çevresi hesaplamalarında ise uzun kemiklerin enine (Bp, Bd, SD) ölçümlerinin daha etkin olduğu kanısına varıldı. Humero-femoral indeks formülünün ise birden fazla hayvan kemiğinin olduğu arkeolojik koleksiyonlarda, özellikle koyun kemiklerinin bireysel olarak ayrımı işleminde kullanılabileceği düşünülmektedir.