The effect of different sowing dates and row spacing on yield, yield components and quality of some chickpea varieties and advanced lines in Eskisehir conditions | Eskişehir koşullarında bazı nohut çeşit ve hatlarında farklı ekim zamanı ve sıra arası mesafelerinin verim, verim unsurları ve kalite üzerine etkisi

English. The study was conducted at Anatolian Agricultural Research Institute, Eskişehir, in 2006. Two cultivars (Işık-2005 and Yaşa-2005) and one advanced line (05-ESNBVD-9) were used. The experimental layout was split-split plot in randomized complete block design with 4 replications. Main plots were sowing dates (7th March, 22nd March, 7th April, 22nd April and 7th May), sub plots were cultivars and sub-sub plots were row spaces (15, 30 and 45 cm). In the study, days to flowering time, plant height, numbers of branches, pods and seeds per plant, yield per plant, first pod height, 100 kernel weight, seed yield, biomass, harvest index, protein content of seed, dry and wet weights of seeds, water absorption capacity and index, dry and wet volume, swelling capacity and index, cooking time and sieve analysis were determined and sieve analyses was performed. According to the results, sowing dates significantly affected all the parameters except for yield per plant and biomass. The highest values of yield and yield components were obtained from III. and IV. sowing dates, presumably due to the seasonal distribution pattern of precipitation, particularly during the pod filling period. Some quality parameters such as dry and wet weights, dry and wet volumes, water absorption capacity and index, swelling capacity and index were decreased in late planting times; however cooking time and protein content were increased with the late planting. Plant height, pod and seed numbers per plant, yield per plant and biomass were increased with increasing row space. Seed yield, 100 kernel weight, dry and wet weights, dry and wet volumes and average sieve value were decreased as row space increased. Işık-05 had the highest values of all parameters except for branch and pod numbers per plant, plant height, first pod height and biomass in all applications.

Turkish. Araştırma, 2006 yılında Eskişehir Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü deneme arazisinde yürütülmüştür. Araştırmada materyal olarak Işık_05 ve Yaşa_05 çeşitleri ile 05_ESNBVD_9 kırmızı nohut çeşit adayı kullanılmıştır. Araştırma, Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş Parseller deneme deseninde dört tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Denemede üç nohut çeşidi, üç farklı sıra arası (15, 30 ve 45 cm) ve beş farklı ekim zamanı (7 Mart, 22 Mart, 7 Nisan, 22 Nisan ve 7 Mayıs) kullanılmış olup; ekim zamanı ana parselleri, çeşitler alt parselleri ve sıra arası mesafeleri ise alt alt parselleri oluşturmuştur. Çalışmada çiçeklenme gün sayısı, bitki boyu, bitkide dal sayısı, bitkide bakla sayısı, bitkide tane sayısı, bitkide tane verimi, ilk bakla yüksekliği, 100 tane ağırlığı, tane verimi, biyolojik verim, bitkide hasat indeksi, tanede ham protein oranı, kuru ağırlık, yaş ağırlık, su alma kapasitesi, su alma indeksi, kuru hacim, ıslak hacim, şişme kapasitesi, şişme indeksi, pişme süresi ve elek analizleri gibi verim, verim unsurları ve kalite kriterleri incelenmiştir. Çalışmada ele alınan özelliklerden bitkide tane verimi ve biyolojik verim hariç tüm özelliklere ekim zamanının etkisinin önemli olduğu bulunmuştur. Olgunlaşma dönemindeki yağışların mevsim normallerinden farklı gerçekleşmesi nedeniyle verim ve verim unsurlarında elde edilen en yüksek değerler III. ve IV. ekim zamanlarında tespit edilmiştir. Kalite unsurlarından kuru ve yaş ağırlık, kuru ve ıslak hacim, su alma kapasitesi ve indeksi, şişme kapasitesi ve indeksi değerlerinin ekim zamanı geciktikçe azaldığı ve pişme süresi ve protein oranı değerlerinin ise ekim zamanı geciktikçe arttığı saptanmıştır. İncelenen özelliklerden bitki boyu, bitkide bakla ve tane sayısı, bitki tane verimi ve biyolojik verim değerleri sıra arası açıklık arttıkça artarken; tane verimi, 100 tane ağırlığı, kuru ve yaş ağırlık, kuru ve ıslak hacim ve ortalama elek analizi değerlerinin ise sıra arası açıklık arttıkça azaldığı tespit edilmiştir. Araştırmada kullanılan çeşitlerden Işık-05 çeşidinde, bitkide dal ve bakla sayısı, bitkide boy ve ilk bakla yüksekliği ve biyolojik verim değerleri hariç diğer incelenen bütün karakterlerde en yüksek değerler elde edilmiştir. Birim alan tane verimi en yüksek IV. ekim zamanında ve 15 cm sıra arası mesafede, en düşük birim alan tane verimi ise I. ekim zamanında ve 45 cm sıra arası mesafede elde edilmiştir.