تاثیر باکتری های تثبیت کننده نیتروژن بر عملکرد و برخی عناصر غذایی پر مصرف در دو رقم جو

سابقه و هدف: نحوه مدیریت مصرف نیتروژن به‌عنوان یکی از مهمترین عتاصر غذایی و چالش‌های کاربرد آن در مزارع مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. به‌دلیل مقدار پایین نیتروژن در خاک‌های مناطق خشک و نیمه خشک و همچنین اثرات سوء زیست محیطی حاصل از مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی نیتروژن دار، نقش تثبیت کننده‌های زیستی نیتروژن بسیار مهم است. برخی پژوهش‌ها درباره نحوه استفاده از باکتری‌های تثبیت کننده نیتروژن و تاثیرات آن‌ها بر افزایش عملکرد گیاهان مختلف انجام شده است. هدف از انجام این پژوهش بررسی نقش باکتری‌های تثبیت کننده نیتروژن (ازتوباکتر و آزوسپیریلوم) بر عملکرد و غلظت برخی عناصر غذایی پر مصرف ارقام جو می‌باشد.مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک‌های کاملا تصادفی در 3 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز روی دو رقم جو در فصل زراعی 1396-97 انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل ارقام جو زهک و نیمروز و منابع تامین نیتروژن نیز در شش سطح شامل شاهد (بدون استفاده از کود)، تلقیح بذر با ازتوباکتر کروکوکوم ((Azotobacter chroococcum، تلقیح بذر با آزوسپیریلوم لیپوفروم ((Azospirillum lipoferum، تلقیح بذر با ازتوباکتر و آزوسپیریلوم به‌صورت همراه، تلقیح بذر با ازتوباکتر و آزوسپیریلوم همراه با 100 کیلوگرم اوره درهکتار به‌عنوان منبع تامین نیتروژن و استفاده از 200 کیلوگرم اوره در هکتار به‌عنوان منبع تامین نیتروژن به‌تنهایی بودند. پس از برداشت به‌روش دستی عملکرد و اجزای عملکرد و نیز میزان عناصر نیتروژن، پتاسیم و فسفر دانه اندازه گیری شد.یافته ها: نتایج نشان داد در رقم نیمروز استفاده از ترکیب ازتوباکتر همراه با آزوسپیریلوم و تلفیق آن با 100 کیلوگرم اوره، ارتفاع گیاه و تعداد سنبله در متر مربع را به‌ترتیب 74/9 و 18 درصد نسبت به شاهد افزایش می‌دهد. همچنین کاربرد ازتوباکتر و آزوسپیریلوم همراه با 100 کیلوگرم اوره در هکتار 18 درصد وزن هزاردانه را افزایش داد. افزایش 27/27 درصدی عملکرد زیست توده نسبت به شاهد نیز در تیمار استفاده از هر دو باکتری به‌صورت تلفیقی مشاهده شد. استفاده از ترکیب ازتوباکتر و آزوسپیریلوم و 100 کیلوگرم اوره در هکتار به‌ترتیب باعث افزایش 40 و 33/21 درصدی عملکرد دانه رقم زهک و رقم نیمروز نسبت به شاهد شد. تیمار کود تلفیقی ازتوباکتر و آزوسپیریلوم همراه با 100 کیلوگرم اوره درهکتار منجر به افزایش 6/21 درصدی میزان نیتروژن دانه جو گردید. تلقیح بذرها با آزوسپیریلوم در رقم زهک 58/9 درصد و تلقیح بذرهای رقم نیمروز با ازتوباکتر و آزوسپیریلوم به‌صورت همراه، 30 درصد میزان فسفر دانه را نسبت به شاهد افزایش داد. در نهایت تلقیح بذرهای رقم زهک با آزوسپیریلوم 58/42 درصد و تلقیح بذرهای رقم نیمروز با ترکیب ازتوباکتر و آزوسپیریلوم 74/61 درصد میزان پتاسیم دانه را افزایش داد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از ترکیب باکتری‌های تثبیت کننده نیتروژن ازتوباکتر و آزوسپیریلوم به همراه 100 کیلوگرم کود اوره می‌تواند میزان کود مصرفی را تا 50 درصد کاهش دهد و وزن هزار دانه، درصد نیتروژن دانه و عملکرد دانه را نیز بهبود ببخشد.