THE EFFECTIVENESS OF THE USE OF NEW TYPES OF ORGANIC FERTILIZERS AND BIOLOGICAL PRODUCTS ON POTATO PLANTINGS IN THE CONDITIONS OF THE SOUTH-EAST OF KAZAKHSTAN | ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ | ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ НОВЫХ ВИДОВ ОРГАНИЧЕСКИХ УДОБРЕНИЙ И БИОПРЕПАРАТОВ НА ПОСАДКАХ КАРТОФЕЛЯ В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

English. The scientific article was prepared based on the results of research that was carried out within the framework of the project "Organic production of potatoes and root crops (carrot and beet) based on the use of adaptive eco-friendly varieties and biologization of agricultural technology of crops in the conditions of south-east Kazakhstan". The research was carried out according to the methods generally accepted in vegetable growing and agrochemistry. In the conditions of dark chestnut soils of the foothill zone of the south-east of Kazakhstan, the effectiveness of new types of organic fertilizers and biological products on potato was studied. The importance of various bio-organic fertilizers in the production of organic potatoes was evaluated. In field experiments with potatoes, the effect of organic fertilizers, biofertilizers and biostimulants produced in Kazakhstan and foreign countries on the yield and quality of tubers was revealed. The scientific article presents experimental data for 2021-2022. It is established that the studied biofertilizers have a positive effect on the growth processes of plants. Intensive development and formation of a powerful biomass of potato plants is noted. There was an improvement in the quality of products due to a decrease in the content of nitrates. Bioorganic fertilizers and biologics increased potato yields by 12.50-88.09% (2021) and by 17.39-87.50% (2022). The nitrate content in potato tubers fluctuated markedly depending on the types of fertilizers used. Minimum levels of nitrates (60-84 mg/kg) were observed in crops grown with the use of new biofertilizers - StresStop, Wormi, MEGAVit and BioZZ. The lowest nitrate content in potatoes (49 mg/kg) according to experience was on the variant where 100% organic fertilizer Terra Sorb foliar was used at a rate of 3 l/ha (3-fold).

Kazakh. Ғылыми мақала «Қазақстанның оңтүстік-шығысы жағдайында картоп және асханалық тамыржемістілердің (сәбіз, қызылша) органикалық өнімдерін дақылдардың бейімді-экологиялық сорттарын қолдану және агротехнологияларын биологизациялау негізінде өндіру» тақырыбындағы ғылыми жоба аясында алынған зерттеу нәтижелерінің негізінде дайындалды. Зерттеулер көкөніс шаруашылығында және агрохимияда қолданылып жүрген жалпы әдістемелерге сәйкес жүргізілді. Қазақстанның оңтүстік-шығысының тау бөктеріндегі күңгірт қарақоңыр топырақ жағдайында картоп дақылында органикалық тыңайтқыштардың және биопрепараттардың жаңа түрлерінің тиімділігі зерттелді. Органикалық картоп өндіруде әртүрлі биоорганикалық тыңайтқыштардың маңыздылығы бағаланды. Картоппен жүргізілген танаптық тәжірибелерде Қазақстанда және шетелдерде өндірілетін органикалық тыңайтқыштардың, биотыңайтқыштардың және өсімдіктердің өсуін үдеткіш биопрепараттардың түйнектердің өнімділігі мен сапасына әрекеті анықталды.  Ғылыми мақалада 2021-2022 жылдары алынған эксперименталды мәліметтер келтірілді. Зерттелген биотыңайтқыштардың өсімдіктердің өсу құбылысына оң әсерін тигізетіні белгілі болды. Картоп өсімдіктерінің биомассасының қарқынды жетілуі және қуатты түрде қалыптасуы атап көрсетілді. Өнімде нитраттар мөлшерінің азаюы есебінен оның сапасының жақсарғаны байқалды. Биоорганикалық тыңайтқыштар мен биопрепараттар картоптың өнімділігін 12,50-88,09% (2021 ж.) және 17,39-87,50% (2022 ж.) арттырды. Картоп түйнектеріндегі нитраттар мөлшері қолданылған тыңайтқыштардың түрлеріне байланысты біршама ауытқыды. Нитраттардың минималды деңгейі (60-84 мг/кг) StresStop, WORМiс, MEGAVit және BioZZ сияқты жаңа биотыңайтқыш түрлері қолданылып өсірілген өнімдерде болды. Тәжірибе бойынша картопта нитраттың ең аз мөлшері (49 мг/кг) 100% органикалық тыңайтқыш болып табылатын Терра Сорб фолиар биотыңайтқышы 3 л/га (3 рет) нормасымен қолданылған нұсқада жиналды.

Russian. Научная статья подготовлена по результататам исследований, которые были выполнены в рамках проекта «Органическое производство картофеля и столовых корнеплодов (морковь, свекла) на основе использования адаптивно-экологичных сортов и биологизации агротехнологии культур в условиях юго-востока Казахстана». Исследования проведены по общепринятым в овощеводстве и агрохимии методикам. В условиях темно-каштановых почв предгорной зоны юго-востока Казахстана изучена эффективность новых видов органических удобрений и биопрепаратов на культуре картофеля. Оценивалось значение различных биоорганических удобрений в производстве органического картофеля.  В полевых опытах с картофелем выявлено действие органических удобрений, биоудобрений и биостимуляторов, производимых в Казахстане и зарубежных странах, на урожайность и качество клубней. В научной статье приведены экспериментальные данные за 2021-2022 гг. Установлено, что исследованные биоудобрения оказывают положительное влияние на ростовые процессы растений. Отмечено интенсивное развитие и формирование мощной биомассы картофельных растений. Наблюдалось улучшение качества продукции за счет снижения содержания нитратов. Биоорганические удобрения и биопрепараты повышали урожайность картофеля на 12,50-88,09% (2021 г.) и на 17,39-87,50% (2022 г.). Содержание нитратов в клубнях картофеля заметно колебалось в зависимости от видов применяемых удобрений. Минимальные уровни нитратов (60-84 мг/кг) отмечены в урожаях, выращенных с применением новых биоудобрений - StresStop, WORМiс, MEGAVit и BioZZ. Наименьшее содержание нитратов в картофеле (49 мг/кг) по опыту было на варианте, где применялось 100%-органическое удобрение Терра Сорб фолиар в норме 3 л/га (3-кратно).