MORPHOLOGICAL AND CULTURAL CHARACTERISTICS OF FUNGAL PATHOGENS OF WINTER WHEAT SEEDS IN ALMATY REGION | АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ | МОРФОЛОГО-КУЛЬТУРАЛЬНЫЕ ПРИЗНАКИ ГРИБОВ СЕМЯН ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ В АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ

English. The article presents the results of research on the detection and identification of morphological and cultural characteristics of the pathogens causing root rot in winter wheat under the conditions of Almaty Region. The research was conducted in 2021 in the laboratory facilities of the «Research and Production Center for Microbiology and Virology» using commonly accepted methods in microbiology and phytopathology. The statistical analysis was conducted using the R Studio software through the Student's t-test for analysis of variance. The critical level of significance was determined using the p-value. During the study, it was determined that winter wheat exhibited signs of fusarium and root rot through analysis of roll cultures on filter paper and determination of seed infection on seeds germinated on sand. It was found that the main pathogens causing root rot were two species of fungi, Bipolaris sorokiniana and Fusarium spp. The results of the phytosanitary analysis for disease incidence varied on average from 91% to 94% affected seeds. Seed infection was detected in the Almala variety, with a prevalence of 46% for Bipolaris sorokiniana and 45% for Fusarium spp. For the Canada variety, the prevalence rates correspond to 56% for Bipolaris sorokiniana and 38% for Fusarium spp. The growth dynamics of the P15 and P15I strains of Bipolaris sorokiniana on nutrient media isolated from wheat seeds indicate that the environment and the isolate factor influence the colony area. The growth dynamics of Fusarium F2 and F3 colonies were shown to be significantly correlated with the area of the substrate at p < 0.05 level. The biological characteristics of Fusarium spp and Bipolaris sorokiniana conidia, including the length, width, and quantity of the segments, were determined.

Kazakh. Мақалада Алматы облысы жағдайында күздік бидайдың тамыр шірігі қоздырғыштарының морфологиялық-культуралды белгілерін анықтау және сәйкестендіру бойынша зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеулер 2021-2022 жылдары «Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орталығы» базасында микробиология және фитопатологияда жалпы қабылданған әдістер бойынша зертхана жағдайында жүргізілді. Статистикалық талдау Стьюденттің Т критерийін дисперсиялық талдау арқылы R- studio бағдарламасы арқылы жүргізілді. Маңыздылықтың критикалық деңгейі Р мәнімен анықталды. Зерттеу барысында сүзгі қағазының орамдардағы талдау әдісі, құмда өнген тұқымдардағы тұқым инфекциясын анықтау әдісі арқылы күздік бидайдың фузариоз және тамыр шірік белгілері бар екендігі анықталды. Тамыр шірігінің негізгі қоздырғыштары Bipolaris sorokiniana және Fusarium spp. тұқымдас саңырауқұлақтардың екі түрі кездескені анықталды. Ауруға бейімділік бойынша фитосанитариялық талдау нәтижелері орташа алғанда 91-94% тұқымдық инфекциямен берілген. Тұқымдық инфекция Алмалы сортында Bipolaris sorokiniana таралуы 46%, Fusarium spp 45% құрады. Канада сортында таралу деңгейі сәйкесінше 56% және 38% құрайды. Бидай тұқымынан бөлініп алыңған Bipolaris sorokiniana тұқымдас саңырауқұлақтардың P15, P15I изоляттарының қоректік орталарда өсу динамикасы қоректік орта мен изолят факторы колониялардың аумағына әсер ететінін көрсетті. Алайда, Fusarium F2 және F3 саңырауқұлақтарының өсу динамикасы колониялардың ауданы тәуліктің p <0,05 факторына байланысты екенін көрсетті. Fusarium spp және Bipolaris sorokiniana cаңырауқұлақ конидияларының биологиялық ерекшеліктері, оның ішінде қалқаншалардың ұзындығы, ені және саны cипатталған.

Russian. В статье представлены результаты исследований по выявлению и идентификации морфолого-культуральных признаков возбудителей корневой гнили озимой пшеницы в условиях Алматинской области. Исследования проводили в 2021 году в условиях лаборатории на базе «Научно-производственный центр микробиологии и вирусологии» по общепринятых в микробиологии и фитопатологии методам. Статистический анализ проводили с помощью программы R studio путем дисперсионного анализа T критерия Стьюдента. Критический уровень значимости определяли с помощью значения P. В ходе исследования было выявлено, методом анализа в рулонах в фильтровальной бумаги, методом определения семенной инфекции на семенах, проросших на песке озимая пшеница имеет признаки фузариозной и корневой гнили. Установлено, что основными возбудителями корневой гнили являются два вида грибов рода Bipolaris sorokiniana и Fusarium spp. Результаты фитосанитарного анализа на пораженность болезнями варьировала в среднем 91-94% пораженные семена. Семенная инфекция обнаружена у сорта Алмалы распространенность Bipolaris sorokiniana было 46%, Fusarium spp 45%. У сорта Канада распространенность показатель равен 56% и 38% соответственно. Динамика роста штамма P15, P15I гриба родов Bipolaris sorokiniana на питательных средах, выделенных из семян пшеницы показывает что фактор среда и изолята влияет на площадь колоний. Однако, динамика роста гриба Fusarium spp. F2 и F3 показала, что площадь колоний зависит фактора сутки P <0,05. Были описаны биологические особенности конидий грибов Fusarium spp и Bipolaris sorokiniana, включая длину, ширину и количество перегородок.