SOWING QUALITIES OF SEEDS AND DEVELOPMENT OF THE ROOT SYSTEM OF MELON VARIETIES OF DIFFERENT MATURATION DATES IN THE CONDITIONS OF THE PEDIMOUNTAIN STEPPE AND PEDMOUNTARY ZONES OF KAZAKHSTAN | ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТАУ БӨКТЕРІ ЖӘНЕ ТАУЛЫ ЖАЗЫҚТЫ АЙМАҚТАР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАУЫН СОРТТАРЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕГІСТІК САПАСЫ ЖӘНЕ ТАМЫР ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫ | ПОСЕВНЫЕ КАЧЕСТВА СЕМЯН И РАЗВИТИЕ КОРНЕВОЙ СИСТЕМЫ СОРТОВ ДЫНИ РАЗНОГО СРОКОВ СОЗРЕВАНИЯ В УСЛОВИЯХ ПРЕДГОРНО-СТЕПНОЙ И ПРЕДГОРНОЙ ЗОНЫ КАЗАХСТАНА

English. High-quality seeds are one of the important factors in the growth and development of melon plants. Characterization of seed quality was carried out according to the following indicators: weight of 1000 seeds, laboratory and field germination, length of the embryonic root and size of the cotyledon leaf. According to the results of the work, the highest weight of 1000 seeds was observed in the Muza variety - 69.3 - 72.3 g, and the lowest in the Taisiya variety - 40.9 -41.3 g, respectively, by zone. Laboratory analysis of seed germination revealed that the seeds of all studied varieties corresponded to the first category; it ranged from 98.7% to 100% depending on the variety in both zones. The assessment results show that early-ripening varieties of the European subspecies are more flexible and less demanding on growing conditions, while mid-ripening and mid-late varieties of the Central Asian subspecies are more demanding on soil and climatic conditions. In the conditions of the foothill zone, the development of the root system of these varieties showed lower results compared to the foothill-steppe zone. The varieties of the Central Asian subspecies Mayskaya and Muza were especially lagging behind in the development of the root system. At the end of the growing season, the number and size of the accounting parameters were: length of the tap root - 48.1 and 52.5 cm, number of lateral roots - 16.2 and 15.7 pieces and diameter of distribution of lateral roots - 140.3 and 142.2 cm, respectively.

Kazakh. Жоғары сапалы тұқым қауын өсімдіктерінің өсуі мен дамуының маңызды факторларының бірі болып табылады. Тұқым сапасын сипаттау келесі көрсеткіштер бойынша жүргізілді: 1000 тұқымның салмағы, зертханалық және далалық өнгіштігі, эмбриондық тамырдың ұзындығы және түйіршік жапырағының өлшемі. Жұмыс нәтижесі бойынша аймақтар бойынша 1000 тұқымның ең жоғары салмағы Муза сортында – 69,3 – 72,3 г, ал ең төменгісі Таисия сортында – 40,9 – 41,3 г болды. Тұқымның өнгіштігін зертханалық талдау барлық зерттелетін сорттардың тұқымдарының бірінші категорияға сәйкес келетінін, екі аймақта да сорт ерекшелігіне байланысты 98,7%-дан 100%-ға дейін ауытқығанын көрсетті. Бағалау нәтижелері көрсеткендей, еуропалық түрдің ерте пісетін сорттары өсу ортасы жағдайына икемді және аз талап етеді, ал ортаазиялық түрлерінің орташа және ортадан кеш пісетін сорттары топырақ-климаттық жағдайларын көбірек талап етеді. Тау бөкрері жағдайында бұл сорттардың тамыр жүйесінің дамуы тау етегі жазықтық аймағымен салыстырғанда төмен нәтиже көрсетті. Тамыр жүйесінің дамуында әсіресе ортаазиялық түрінің Майская және Муза сорттары төмен нәтиже көрсетті. Вегетациялық кезеңнің аяғында есепке алу көрсеткіштерінің саны мен өлшемі тиісінше болды: тамыр түбірінің ұзындығы - 48,1 және 52,5 см, бүйір тамырларының саны - 16,2 және 15,7 дана және бүйірлік тамырлардың таралу диаметрі - 140,3 және 142,2 см.

Russian. Высококачественные семена являются одним из важных факторов роста и развития растений дыни. Характеристика качества семян проводилась по следующим показателям: масса 1000 семян, лабораторная и полевая всхожесть, по длине зародышевого  корешка и размеру семядольного листа. По результатам проведенной работы наибольший вес 1000 семян отмечен у сорта Муза - 69,3 - 72,3 г, а наименьшим у сорта Таисия -40,9 -41,3 г, соответственно по зонам. Лабораторный анализ по всхожести семян выявил, что семена всех изучаемых сортов соответствует первой категории она составила 98,7 % до 100 % в зависимости от сорта по обеим зонам. Результаты оценки показывают, что раннеспелые сорта европейского подвида более пластичны и менее требовательны к условиям произрастания, а среднеспелые и среднепоздние сорта среднеазиатского подвида более требовательны к почвенно-климатическим условиям. В условиях предгорной зоны развития корневой системы данных сортов показали более низкие результаты по сравнению с предгорно-степной зоны. Особенно отставали по развитию корневой системы сорта среднеазиатского подвида Майская и Муза. В конце вегетации количество и размеры учетных параметров составили: длина стержневого корня – 48,1 и 52,5 см, количество боковых корней - 16,2 и 15,7 шт и диаметр распространения боковых корней – 140,3 и 142,2 см соответственно.