RESISTANCE OF WINTER WHEAT VARIETIES TO FUNGAL DISEASES - BREEDING FOR IMMUNITY | КҮЗДІК БИДАЙ СОРТҮЛГІЛЕРІНІҢ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ – ИММУНИТЕТКЕ БАҒЫТТАЛҒАН СЕЛЕКЦИЯ | УСТОЙЧИВОСТЬ СОРТООБРАЗЦОВ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ К ГРИБНЫМ БОЛЕЗНЯМ - СЕЛЕКЦИЯ НА ИММУНИТЕТ

English. In winter wheat crops, the most dangerous common fungal pathogens are yellow rust (Puccinia striiformis f. sp. tritici), brown rust (Puccinia triticina f. sp. tritici), bunt (Tilletia tritici), etc. These pathogens affect all above-ground organs plants, which leads to decreased seed quality and loss of yield. The causative agents of leaf-stem diseases are highly epiphytotytic. It is known that races of rust pathogens evolve and new aggressive pathotypes appear. As a result, cultivated, previously resistant varieties become susceptible to diseases. In this regard, the constant study of the pathogen population and the search for effective sources of resistance remains relevant. The purpose of this research was to evaluate and select resistant winter wheat genotypes for selection for immunity. Under conditions of an artificially infectious background, we conducted immunological studies at the experimental base of the Kazakh Research Institute of Agriculture and Plant Growing (N43.238193° E76.696753°). The article presents the results of research work on the study of resistance of winter wheat varieties. Genotypes were screened for resistance to types of rust and smut in the conditions of south-east Kazakhstan. Variations in immunological characteristics among varieties were analyzed.

Kazakh. Күздік бидай егісінде саңырауқұлақ ауруларының ең қауіпті қоздырғыштары сары тат (Puccinia striiformis f. sp. tritici), қоңыр тат (Puccinia triticina f. sp. tritici), қара күйе (Tilletia tritici) және т.б. болып табылады. Бұл қоздырғыштар өсімдіктіңвегетативті мүшелеріне әсер етіп, тұқым сапасының төмендеуіне және өнімнің жоғалуына әкеледі. Жапырақ-сабақ ауруларының қоздырғыштары жоғары эпифитотитті болып келеді. Тат қоздырғыштарының расаларыкезең сайын дамып, жаңа агрессивті патотиптер пайда болатыны белгілі. Нәтижесінде селекциядағы, алғашқы төзімді сорттар ауруларға сезімтал болады. Осыған байланысты патогенді популяцияны үнемі зерттеп және тиімді төзімділік көздерін іздеу өзекті болып қала береді. Зерттеудің мақсаты иммунитетке бағытталған селекция үшін, төзімді күздік бидай генотиптерін бағалау және іріктеу болып табылады. Жасанды инфекциялық фон жағдайында, біз Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының тәжірибелік базасында (N43,238193° E76,696753°) иммунологиялық зерттеулер жүргіздік. Мақалада күздік бидай сорттарының төзімділігін зерттеу бойынша жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижелері берілген. Оңтүстік-шығыс Қазақстан жағдайында генотиптердің тат түрлеріне және қара күйе қоздырғышына төзімділігі бойынша скринингжүргізілді. Сортүлгілері арасындағы иммунологиялық сипаттамаларының өзгерістеріне талдау жасалынды.

Russian. На посевах озимой пшеницы наиболее опасными распространенными, грибными возбудителями являются желтая ржавчина (Puccinia striiformis f. sp. tritici), бурая ржавчина (Puccinia triticina f. sp. tritici), твердая головня (Tilletia tritici) и др. Данные возбудители поражают все надземные органы растений, что приводит к снижению качество семян и потере урожая. Возбудители листостебельных заболеваний отличаются высокой эпифитотийностью. Известно, что расы возбудителей ржавчины эволюционируют и появляются новые агрессивные патотипы. Вследствие этого, возделываемые, прежде устойчивые, сорта становятся восприимчивыми к болезням.В связи с этимпостоянное изучение популяции патогенаипоиск эффективных источников устойчивости остается актуальным. Целью настоящих исследований являлась – оценка и отбор устойчивых генотипов озимой пшеницы, для селекции на иммунитет. В условияхискусственно-инфекционного фона,нами проведены иммунологические исследования, на экспериментальной базе Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства (N43,238193° E76,696753°). В статье представлены результаты научно-исследовательских работ по изучению резистентности сортообразцов озимой пшеницы. Проведен скрининг генотипов на устойчивость к видам ржавчины и головни, в условиях юго-востока Казахстана. Анализированы вариации иммунологических характеристик по сортообразцам.