PRODUCTIVITY AND QUALITY OF SOYBEAN VARIETIES DEVELOPED AT DIFFERENT STAGES OF BREEDING WORK AT THE KAZAKH RESEARCH INSTITUTE OF AGRICULTURE AND PLANT GROWING | ҚАЗАҚ ЕГІНШІЛІК ЖӘНЕ ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ ҒЫЛЫМИ - ЗЕРТТЕУ ИНСТИТУТЫНДА СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ЖҰМЫСТАРДЫҢ ӘРТҮРЛІ КЕЗЕҢДЕРІНДЕ ҚҰРЫЛҒАН ҚЫТАЙБҰРШАҚ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ | ПРОДУКТИВНОСТЬ И КАЧЕСТВО СОРТОВ СОИ СОЗДАННЫХ НА РАЗНЫХ ЭТАПАХ СЕЛЕКЦИОННЫХ РАБОТ В КАЗАХСКОМ НАУЧНО – ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОМ ИНСТИТУТЕ ЗЕМЛЕДЕЛИЯ И РАСТЕНИЕВОДСТВА

English. In 2021, the area of soybean crops in the Republic of Kazakhstan was 113.3 thousand hectares, and in 2022 - 128.0 thousand hectares with a gross grain yield of 250.4 thousand tonnes. In recent years, the share of domestic varieties in soybean crops in the country ranged from 55 to 65%. The leader in terms of soybean acreage is Almaty region, where 83.6 % of soybean acreage (94.7 thousand hectares) is concentrated; followed by Kostanay region - 7.7 % (8.8 thousand hectares); East Kazakhstan region - 5 % (5.6 thousand hectares); North Kazakhstan region - 2.8 % (3.2 thousand hectares); Turkestan region - 0.1 % (0.2-0.3 thousand hectares); and other regions. Over the years of breeding work in the Kazakh research institute of agriculture and plant growing 34 varieties of soybean have been created, of which 22 varieties are allowed for use. Breeding work of this crop is aimed at creating varieties of a wide range of ripeness groups for introduction in different regions of the country. The direction of breeding work covers such important features as productivity, quality, drought resistance, salt tolerance, photoperiod sensitivity. Modern soybean varieties have a potential yield of 48 - 52 kg/ha, with protein content not lower than 40 % and oil content not lower than 20 %.

Kazakh. 2021 жылы Қазақстанда қытай бұршағының егіс көлемі шамамен 113,3 мың гектарды, ал 2022 жылы 128,0 мың гектарды құрады, отандық сорттардың үлесі соңғы жылдары 55-65 % құрайды. Қытай бұршағы өсірілетін алқаптардың басым көпшілігі Алматы облысына 83,6 %  (94,7 мың гектар) тән, одан кейін Қостанай облысы - 7,7 % (8,8 мың га); Шығыс - Қазахстан облысы - 5 % (5,6 мың га); Солтүстік - Қазахстан облысы - 2,8 % (3,2 мың га); Түркістан обылысы - 0,1% (0,2-0,3 мың га); және де басқа облыстарға тән. Селекциялық жұмыс жылдарында Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында қытайбұршақтың 34 сорты құрылды, оның ішінде 22 сорт пайдалануға жіберілді.  Ал осы дақылдың селекция жұмыстарының негізгі бағытарының бірі әртүрлі пісіп жетілу тобындағы сорттарды шығарып, оларды еліміздің барлық аймақтарына қолданысқа енгізу. Селекция жұмыстары өнімділік, сапа, құрғақшылыққа және тұзға төзімді, фотопериодтық сезімдалдылық сияқты кең ауқымды әртүрлі бағыттарыды қамтиды. Соңғы жылдары шығарылған сорттардың өнімділігі жоғары 48 - 52 ц/га, тұқымындағы ақуыздың мөлшері 40 % - дан, май мөлшері 20 % дан төмен түскен емес.

Russian. В 2021 году площадь посевов сои в Республике Казахстан составила 113,3 тыс. га, а в 2022 году - 128,0 тыс. га с валовым сбором зерна - 250,4 тыс. тонн. В последние годы в посевах сои в стране доля отечественных сортов составляла от 55 до 65 %. Лидером по величине посевных площадей сои является Алматинская область, где сосредоточено 83,6 % посевов (94,7 тысяч гектар); далее следует Костанайская – 7,7 % (8,8 тыс. га); Восточно-Казахстанская – 5 % (5,6 тыс. га); Северо-Казахстанская – 2,8 % (3,2 тыс. га); Туркестанская – 0,1 % (0,2-0,3 тыс. га); и другие области. За годы селекционной работы в Казахском научно-исследовательском институте земледелия и растениеводства созданы 34 сорта сои, из них 22 сорта допущены к использованию. Селекционная работа этой культуры направлена на создание сортов широкого спектра по группам спелости для внедрения в различных регионах республики. Направление селекционных работ охватывает такие важные признаки как продуктивность, качество, засухоустойчивость, солеустойчивость, фотопериодическая чувствительность. Современные сорта сои имеют потенциальную урожайность 48 - 52 ц/га, с содержанием белка не ниже 40 % и масла не ниже 20 %.