BREEDING OF MAIZE HYBRIDS FOR GRAIN QUALITY AND ADAPTABILITY TO CLIMATE CHANGE CONDITIONS | АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ | СЕЛЕКЦИЯ ГИБРИДОВ КУКУРУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЗЕРНА И АДАПТИВНОСТЬ К УСЛОВИЯМ ИЗМЕНЕНИЯ КЛИМАТА

English. The results of studying maize varieties in field and laboratory experiments are presented. By creating new self-pollinated lines, hereditary improvement of maize in terms of economically valuable plant and cob traits was achieved. By crossing lines, hybrids with high productivity and grain quality were obtained. The originality lies in the fact that the source material with valuable traits for use in breeding has been studied in many years of research. To study the qualitative composition of maize grain, the content of protein, fat and starch was determined. When studying biochemical parameters, samples were identified that have a fat content from 3.1 to 5.6%, protein from 12.0 to 14.8%, starch from 66.0 to 70.7%. To conduct a biochemical assessment, 20 self-pollinated lines of maize were studied for cold resistance by germinating seeds in a thermostat. According to the results of the RWC assessment, 7 lines were classified as cold-resistant lines: A 6696, A 6720, A 6877, A 6917, A 6940, A 7068, A 7072. As a result, based on the study of economically valuable traits and physiological and biochemical indicators of the starting material, hybrids were obtained maize of the early-ripening and late-ripening ripeness groups, which showed high productivity and adaptability to changed weather and climatic conditions and the source material was selected for further breeding work. As a result, based on the study of economically valuable traits and physiological and biochemical indicators of the source material, corn hybrids of the early-ripening and late-ripening ripeness groups were obtained, which showed high productivity and adaptability to changed weather and climatic conditions, and the source material was selected for further breeding work. The excess grain yield for early ripening corn hybrids in comparison with the Tselinny 160 SV standard (82.6 c/ha) is 4.1 - 17.4 c/ha, or 4.9 - 21.1% as a percentage.

Kazakh. Жүгері сорт-үлгілерінің  зертханалық және тәжірибелік зерттеу нәтижелері берілген. Өзін өзі тозаңданатын жаңа линияларды құру арқылы жүгеріні шаруашылық жағынан құнды өсімдік және масақ белгілері бойынша тұқым қуалайтын жақсартуға қол жеткізілді. Жаңа линиялар  арқылы өнімділігі мен астық сапасы жоғары будандар алынды. Түпнұсқалық көп жылдар бойы жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде асыл тұқымды шаруашылықта пайдалану үшін құнды қасиеттері бар бастапқы материалдардың жасалып, зерттеленде. Жүгері дәнінің сапалық құрамын зерттеу үшін ақуыз, май және крахмал мөлшері анықталды. Биохимиялық көрсеткіштерді зерттеу кезінде майлылығы 3,1-ден 5,6%-ға дейін, ақуызы 12,0-ден 14,8%-ға дейін, крахмал 66,0-ден 70,7%-ға дейін болатын үлгілер анықталды. Биохимиялық бағалауды жүргізу үшін термостаттағы тұқымдарды өну арқылы жүгерінің өзін өзі тозаңданатын 20 линиясының суыққа төзімділігі зерттелді. RWC бағалауының нәтижелері бойынша 7 үлгі суыққа төзімді  ретінде  анықталды: А 6696, А 6720, А 6877, А 6917, А 6940, А 7068, А 7072. Нәтижесінде экономикалық тұрғыдан зерттеу негізінде бастапқы материалдың құнды белгілері мен физиологиялық-биохимиялық көрсеткіштері бойынша өнімділігі мен бейімделгіштігі жоғары болатын ерте пісетін және кеш пісетін топтағы жүгері будандары алынды және одан әрі асылдандыру жұмыстарын жүргізу үшін бастапқы материал таңдалды. Ерте пісетін жүгері будандары бойынша Целинный 160 СВ стандартымен (82,6 ц/га) салыстырғанда астықтың артық шығымдылығы 4,1 - 17,4 ц/га немесе пайызбен 4,9 - 21,1% құрайды. Кеш пісетін жүгері будандары үшін дәнді дақылдардың шығымдылығының стандартпен салыстырғанда 55,1 ц/га немесе 44,8 %-ға айтарлықтай жоғарылағанын Р 2482-177,9 ц/га санын көрсетті.

Russian. Представлены результаты изучения сортообразцов кукурузы в полевых и лабораторных опытах. Путем создания новых самоопыленных линий достигнуто наследственное улучшение кукурузы по хозяйственно-ценным признакам растения и початка. При скрещивании линий получены гибриды с высокой продуктивностью и качеством зерна. Оригинальность в том, что в многолетних исследованиях создан и изучен  исходный материал с ценными признаками для использования в селекции. Для изучения качественного состава зерна кукурузы определено содержание белка, жира и крахмала. При изучении биохимических показателей определены образцы, которые имеют содержание жира от 3,1 до 5,6%, протеина от 12,0 до 14,8 %, крахмала от 66,0 до 70,7%. Для проведения биохимической оценки изучены 20 самоопыленных линий кукурузы на холодостойкость проращиванием семян в термостате. По результатам оценки RWC к холодостойким линиям отнесены 7 линий: А 6696, А 6720, А 6877, А 6917, А 6940, А 7068, А 7072. В результате на основе изучения хозяйственно-ценных признаков и физиолого-биохимических показателей исходного материала получены гибриды кукурузы раннеспелой и позднеспелой группы спелости, которые показали высокую продуктивность и адаптивность и выделен исходный материал для дальнейшей селекционной работы. Превышение урожайности зерна для раннеспелых гибридов кукурузы в сравнении со  стандартом  Целинный 160 СВ (82,6 ц/га)   составляет  4,1 – 17,4 ц/га или в процентном отношении на 4,9 - 21,1%. Достоверное превышение урожайности зерна для позднеспелых гибридов кукурузы в сравнении со   стандартом на  55,1 ц/га или 44,8 %  показал номер Р 2482-177,9 ц/га.