Agricultural Water Resource Risks from Rainfall Variability in the Upper Mae Pae Watershed, Chom Thong District, Chiang Mai | ความเสี่ยงด้านทรัพยากรน้ำภาคการเกษตรจากความแปรปรวนของฝน ลุ่มน้ำแม่แปะตอนบน อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

English. The purpose of this research was to study the risks of rainfall variability on the availability of agricultural water resources that could identify indicators leading to a sustainable water management plan for the upper Mae Pae Watershed. The research process focused on learning from and analyzing problems with stakeholders through academic sources and empirical data to analyze changes in rainfall behavior from climate variability data from 70 years, including an analysis of watershed hydrological characteristics and water balance in the agricultural sector.  The study's results revealed several risks to water resources in the agricultural sector of the upper Mae Pae Watershed as follows: 1) The average rainfall trend in the last 15 years (from 2007–2022) decreased to only 862.43 mm/y. This amount of rainfall was below the criteria for drought (less than 900 mm/y). The decline in rainfall was influenced by 16 El Niño events, each leading to prolonged droughts lasting for more than 20 weeks; 2) The period of runoff was uneven throughout the year, with runoff occurring predominantly during the rainy season, leading to an an annual water deficit of 0.84 million cubic meters from November to April. Farmers in the area required 1.21 million cubic meters of water during this period for crop cultivation, while only 0.37 million cubic meters were available; 3) Khun Pae Reservoir and Ton Phueng Reservoir were too small to distribute water during the dry season. Additionally, the pool system faced problems in terms of both the number and location of water distribution points, resulting in an uneven and insufficient water allocation and        4) Farmers in the upstream area pumped water from Khun Pae Creek for crop cultivation during the dry season. This practice led to misunderstandings and conflicts among farmers in the upstream and downstream regions, exacerbating water resource challenges. The aforementioned water resource problems were the key factors leading to the development of the agricultural water management plan to ensure the sustainability of water resources in the upper Mae Pae Watershed.

Thai. งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเสี่ยงด้านทรัพยากรน้ำภาคการเกษตร ภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่สามารถระบุปัจจัยบ่งชี้นำไปสู่การวางแผนบริหารจัดการน้ำลุ่มน้ำแม่แปะตอนบนอย่างยั่งยืน โดยใช้กระบวนการวิจัยที่เน้นการเรียนรู้และวิเคราะห์ปัญหาร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ด้วยข้อมูลเชิงวิชาการ และสถานการณ์เชิงประจักษ์ในพื้นที่เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการตกของฝนจากความแปรปรวนของสภาพอากาศในรอบ 70 ปีที่ผ่านมา รวมทั้งการวิเคราะห์ลักษณะทางอุทกลุ่มน้ำและสมดุลน้ำภาคการเกษตรกรรม ผลการศึกษาพบว่า ลุ่มน้ำแม่แปะตอนบน      มีความเสี่ยงด้านทรัพยากรน้ำภาคการเกษตร จากแนวโน้มปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยในช่วง 15 ปีหลัง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550–2565 ลดลงเหลือเพียง 862.43 มิลลิเมตรต่อปี ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ฝนแล้ง (ต่ำกว่า 900 มิลลิเมตรต่อปี) และได้รับอิทธิพลจากปรากการณ์เอลนีโญที่เกิดขึ้นถึง 16 ครั้ง แต่ละครั้งต้องเผชิญกับภาวะแห้งแล้งที่ยาวนานกว่า 20 สัปดาห์ ทำให้ช่วงเวลาการไหลของน้ำท่าไม่สม่ำเสมอตลอดทั้งปี ปรากฏเพียงช่วงฤดูฝนและเมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง   มีปริมาณน้ำท่าเพียง 0.37 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งเป็นน้ำต้นทุนเพื่อการเพาะปลูกพืชฤดูแล้ง ขณะที่ช่วงเวลาดังกล่าวเกษตรกรมีความต้องการใช้น้ำ 1.21 ล้านลูกบาศก์เมตร ทำให้ปริมาณน้ำเพื่อการเพาะปลูกพืช      ฤดูแล้งไม่อยู่ในภาวะสมดุล และขาดแคลนน้ำเฉลี่ย 0.84 ล้านลูกบาศก์เมตรในเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนเมษายนของทุกปี สำหรับระบบเก็บน้ำของอ่างเก็บน้ำขุนแปะและอ่างเก็บน้ำต้นผึ้งมีขนาดเล็ก ปริมาณน้ำกักเก็บน้อย       ไม่สามารถจัดสรรได้ในฤดูแล้ง บ่อเก็บน้ำ คสล. มีปัญหาทั้งด้านจำนวนและตำแหน่งที่ตั้งที่ไม่สามารถกระจายน้ำได้อย่างทั่วถึง ส่วนรูปแบบการใช้น้ำเพื่อการเกษตรกรรมของเกษตรกรในเขตต้นน้ำมีการสูบน้ำจากลำห้วยขุนแปะไปใช้เพาะปลูกพืชฤดูแล้งจึงเกิดปัญหาความไม่เข้าใจกันของเกษตรกรที่อยู่ต้นน้ำและปลายน้ำ ปัญหาด้านทรัพยากรน้ำดังกล่าวเป็นปัจจัยเงื่อนไขสำคัญที่นำไปสู่การพัฒนาแผนการบริหารจัดการน้ำภาคเกษตรกรรม เพื่อให้เกิดความยั่งยืนด้านทรัพยากรน้ำในลุ่มน้ำแม่แปะตอนบน