Development and Increasing Efficiency of Highland Rice Production by Ready-to-use Technology in Pang Mapha District, Mae Hong Son Province | การพัฒนาและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวด้วยเทคโนโลยีพร้อมใช้บนพื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน

English. The objective of this research was to develop and improve the efficiency of highland rice production using ready - to - use technology in Pang Mapha District, Mae Hong Son Province. The experiment compared the Rice Department’s technology package, managed by researchers, with farmer’s practices. Treatments were conducted in both lowland and upland rice ecosystems across six plots with two replications. The soils were classified as clay and sandy clay loam, with pH ranging from slightly acidic to very strongly acidic, and organic matter levels from medium to high. Comparison of fertilizer management methods showed that plots managed by researchers produced higher rice yields than those managed. Differences in tiller number and plant height were observed between upland and lowland ecosystems. Rice yields in the technology verification plots ranged from 372.2 to 492.5 kg/rai, with yield components including 1,000 - grain weight of 31.5 - 38.8 g and panicle length of 25.7 - 30.8 cm. In contrast, yields from farmer-managed plots ranged from 276.0 to 460.8 kg/rai, with 1,000 - grain weight of 29.8 - 37.0 g and panicle length of 25.3 - 29.6 cm. Notably, the rice variety Bua Mae Cha Tha, transplanted in all demonstration plots, produced higher yields than farmer fields. In Ban Mueang Pham (T1), panicle number was 220 panicles/m2, lowland than in T2 (259 panicles/m2), but T2 still produced the highest yield (674 kg/rai) due to its longer panicles (about 3 cm longer). Therefore, increasing the efficiency of rice production in this area requires site-specific technological approaches tailored to each ecosystem to achieve maximum rice yield

Thai. การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวบนพื้นที่สูงโดยใช้เทคโนโลยีพร้อมใช้ในพื้นที่อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยเปรียบเทียบการจัดการแปลงข้าวระหว่างชุดเทคโนโลยีของกรมการข้าวที่ดำเนินการโดยนักวิจัยกับวิธีปฏิบัติของเกษตรกร การทดลองดำเนินการทั้งในสภาพข้าวไร่และข้าวนาสวน จำนวน 6 แปลง แปลงละ 2 ซ้ำ ผลการวิเคราะห์ดินพบว่าเป็นดินเหนียวและดินร่วนเหนียวปนทราย มีค่าความเป็นกรด-ด่างตั้งแต่กรดอ่อนจนถึงกรดจัดมาก และมีอินทรียวัตถุระดับปานกลางถึงสูง การเปรียบเทียบการจัดการปุ๋ย พบว่า แปลงที่นักวิจัยจัดการให้ผลผลิตสูงกว่าแปลงเกษตรกร โดยมีความแตกต่างด้านการแตกกอ และความสูงระหว่างระบบนิเวศข้าวไร่ และข้าวนาสวน ผลผลิตข้าวในแปลงสาธิตมีค่าเฉลี่ย 372.2 - 492.5 กิโลกรัมต่อไร่ โดยมีน้ำหนัก 1,000 เมล็ด 31.5 - 38.8 กรัม และความยาวรวง 25.7 -30.8 เซนติเมตร ขณะที่แปลงเกษตรกรให้ผลผลิต 276.0 - 460.8 กิโลกรัมต่อไร่ น้ำหนัก 1,000 เมล็ด 29.8 - 37.0 กรัม และความยาวรวง 25.3 - 29.6 เซนติเมตร สำหรับพันธุ์บือแหม่ชาถ่าในสภาพนาสวน พบว่าให้ผลผลิตสูงกว่าแปลงเกษตรกรทุกพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ T2 ที่ให้ผลผลิตสูงสุด 674 กิโลกรัมต่อไร่ เนื่องจากมีความยาวรวงมากกว่า T1 ประมาณ 3 เซนติเมตร แม้ว่าจำนวนรวงต่อตารางเมตรจะน้อยกว่า ดังนั้น การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวในพื้นที่สูงจำเป็นต้องอาศัยวิธีการและเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่และระบบนิเวศของข้าว เพื่อให้ได้ผลผลิตสูงสุด