საქართველოში მდინარეთა ხეობების ჩახერგვებითა და დაგუბებებით წარმოშობილი ტბების კატალოგი | Catalog of lakes formed by blocking and damming of river valleys in Georgia

დაგუბებული ტბები გარემოს ურთულესი მოვლენების შედეგს წარმოადგენენ. მათი წარმოშობა დაკავშირებულია მდინარეთა დაგუბებებით, მათი ხეობების კლდე ზვავებით, მეწყერებით, მყინვარული გამონატანით, თოვლის ზვავის კონუსებითა და სხვა მოვლენებით ჩახერგვებთან. ასეთი გზით წარმოშობილი ტბები მრავლად არის ჩვენს ქვეყანაში და ეს პროცესი სისტემატურად მიმდინარეობს თანამედროვე გლობალური კლიმატური დათბობის ფონზე. საქართველოს ტერიტორიის ფიზიკურ-გეოგრაფიული მრავალფეროვნება წინაპირობაა სტიქიური მოვლენების აქტიურობისთვის. მათი მოქმედება დაკავშირებულია, როგორც ბუნებრივ პირობებთან, ასევე ადამიანის საქმიანობასთან. აღსანიშნავია, რომ საქართველოში ხშირია მეწყერები, ღვარცოფები, ზვავები, წყალდიდობები, სეტყვა, ქარები და გვალვა. თუმცა, ეს პროცესები გამომწვევი ფაქტორების მიხედვით სხვადასხვა ტერიტორიაზე მიმდინარეობს. მაგალითად: სეტყვა ხშირია აღმოსავლეთ საქართველოში, გვალვები ზაფხულობით დამახასიათებელია მთათაშორისი ბარისთვის, მაღალმთიანეთში იცის ზვავები და მყინვარების მიერ გამოწვეული კატასტროფები, ხოლო წყალდიდობები და წყალმოვარდნები ხშირია უხვნალექიან პერიოდში. აღნიშნული სტიქიური მოვლენებიდან, ჩვენს ნაშრომში, ყურადღება გამახვილებულია მდინარის ხეობებით და დაგუბებებით წარმოშობილ ტბებზე, მათ გარღვევებთან დაკავშირებულ ნაზღვლევ წყალმოვარდნებზე. მათ დღევანდელ მდგომარეობაზე და ეკოლოგიურ ცვლილებებზე, რომელიც უმეტესად უარყოფითი შედეგებით აისახება არსებულ გარემოზე. ამ პროცესებს ადგილი ჰქონდა, როგორც გეოლოგიურ წარსულში, ასევე შედარებით ახლო ისტორიულ პერიოდში და, რაც მეტად მნიშვნელოვანია მიმდინარე კლიმატის გლობალური დათბობის ფონზე დაიკვირვება ამ პროცესების გააქტიურება. დაგუბებული ტბები წარმოადგენს პოტენციურად საშიშ ჰიდროლოგიურ ობიექტებს, სადაც ადგილი აქვს მათ გარღვევებს, რასთანაც დაკავშირებულია კატასტროფული ხასიათის წყალმოვარდნები. ამიტომ, ასეთი კატეგორიის ობიექტები უნდა იყოს აღრიცხული და სისტემატურად მოქცეული ჰიდროგრაფიული და ჰიდროლოგიური მხედველობის არეში. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული სახეობის ტბები დღემდე არ არის სათანადოდ შესწავლილი და არ არსებობს შესაბამისი შინაარსის კატალოგი. ბოლო წლებში, აღნიშნული კატეგორიის ტბების შესწავლის საფუძველზე, ვ. ცომაიას მიერ დამუშავებული იქნა მეთოდური სახელმძღვანელო დაგუბებული ტბების აღრიცხვიანობის შესახებ, რომელიც საფუძვლად დაედო წინამდებარე კატალოგის შექმნას. მასში მოყვანილია, როგორც ძველი ასევე ახალი ინფორმაციები დაგუბებული ტბების შესახებ. უნდა აღინიშნოს, რომ მიზეზთა გამო, ბოლომდე სრულად ვერ ვერ მოხერხდა მდინარეთა ხეობების ჩახერგვის ყველა შემთხვევის აღრიცხვა, რასაც ბოლო წლებში ჰქონდა ადგილი. კვლევის შედეგად განისაზღვრა დაგუბებული ტბებისა და მდინარის ხეობების ჩახერგილი უბნების მორფომეტრული მახასიათებლები. მოცემულია დაგუბებული უბნების თანამედროვე მდგომარეობა. განხორციელდა ჩახერგილი პოტენციურად საშიში და დაგუბებული ტბების აღრიცხვა და კატალოგიზაცია, რომელიც გვაძლევს საშუალებას ჩატარდეს საჭირო პრევენციული ღონისძიებები კატასტროფის თავიდან აცილების მიზნით; მიღებული შედეგები შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევით სამუშაოებში. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სხვადასხვა შესაბამის ფაკულტეტებსა და ინსტიტუტებში, სახელმწიფო სტრუქუტრებში. კერძოდ - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში, გარემოს ეროვნულ საგენტოში, ასევე სხვა დეპარტამენტებსა და უწყებებში. ავტორები გულისხმიერებით მიიღებენ და გაითვალისწინებენ ყველა საქმიან შენიშვნასა და წინადადებას.