PL: Skład geochemiczny i pochodzenie płytkich pokryw pyłów eolicznych południowo-zachodniej Polski | EN: Geochemical composition and origin of thin aeolian silt deposits in SW Poland

abstractPL: Analizowane w niniejszej pracy gleby wytworzone z lessów młodszych górnych (LMg) położone są na obszarze południowo-zachodniej Polski, leżącym w centrum europejskiego pasa lessowego, który jest jednym z największych obszarów lessowych na świecie. W celu realizacji niniejszej pracy wybrano obiekty badań reprezentujące najbardziej typowe pokrywy lessowe rozprzestrzenione na obszarze Dolnego Śląska i Opolszczyzny w obrębie których rozwinęły się gleby. Ze względu na stale nierozwikłane pochodzenie materiałów pyłowych i zróżnicowanie ich składu geochemicznego w układzie przestrzennym zdecydowano się na zastosowanie markerów geochemicznych do (1) wykazania podobieństw/ różnic geochemicznych między pyłami eolicznymi, (2) wstępnym rozpoznawaniu obszarów źródłowych oraz (3) ukazaniu przestrzennej zmienności lessów jako materiału macierzystego dla gleb. W tym celu przeanalizowano zawartości i stosunki pierwiastków głównych (%), śladowych (ppm) oraz pierwiastków ziem rzadkich (ppm) oraz zastosowano wskaźnik przemian chemicznych (CIA). Analizy geochemiczne pozwoliły wyróżnić trzy grupy materiałów pyłowych, cechujących się zbliżonymi parametrami. Do pierwszej grupy należą pokrywy lessowe zlokalizowane w obrębie Płaskowyżu Głubczyckiego (Branice, Stary Las), Kotliny Kłodzkiej (Roszyce), strefy Gór Bardzkich (Bardo, Piława Górna) oraz Lubania i Muchowa. Wszystkie próbki z tej grupy cechują się silnym wyługowaniem profili, zaawansowanymi procesami pedogenezy i wysokimi wartościami wskaźnika przemian chemicznych CIA. Drugą grupę stanowią próbki pobrane z rejonu Wzgórz Strzelińsko-Niemczańskich (Henryków, Biały Kościół, Łagiewniki, Księginice, Muszkowice, Dankowice). Wszystkie materiały mają bardzo wysoki zapas węglanu wapnia, a wskaźniki CIA wyraźnie wskazują na bardzo słabe zwietrzenie. Trzeci zespół materiałów pyłowych powiązany jest z glebami zlokalizowanymi na Wale Trzebnickim i w rejonie Kobierzyc. Zastosowany pakiet analiz geochemicznych pomógł powiązać przestrzenne występowanie materiałów pyłowych. Nie rozwiązał jednak w pełni wątpliwości związanych z pochodzeniem pokryw pyłowych (aspekt glacjalny i fluwialny). Z całą pewnością kontynuowanie prac z zastosowaniem analiz izotopowych lub badań cyrkonów przyniesie spodziewane efekty.

abstractEN: Analyzed soils developed with upper younger loess (LMg) deposits are located in SW Poland which situated in the middle of European loess belt being one of the largest loess areas in the world. Soil material from soil profiles and vertically exposed loess deposits (in the Lower Silesia and Opole region) was chosen for this study. The main goals of this study are as following: (1) point out geochemical differences/similarities between aeolian silts, (2) recognize the source areas for silt deposition and (3) point out the spatial variability of loess as a soil parent material. For that purpose major, trace and rare earth elements contents in the studied silt covers were analyzed as well as chemical index of alteration (CIA). The geochemical analysis enable to distinguish three groups of silt materials having similar parameters. The first group are loess deposits located in the Głubczyce Upland (Branice, Stary Las), Kłodzko Basin (Roszyce), Bardzkie Mountians (Bardo, Piława Górna) and Lubań with Muchów. All the samples from the group feature a strong depletion, advanced pedogenesis and high values of CIA. The second group are samples taken in Niemcza-Strzelin Hills (Henryków, Biały Kościół, Łagiewniki, Księginice, Muszkowice, Dankowice). All the materials revealed very high calcium carbonate content. CIA values indicate clearly very weak weathering. The third silt materials group is related to soils situated on the Trzebnickie Hills and Kobierzyce region. The applied geochemical analyses helped to spatially group the silt materials distribution but it does not fully clear up the uncertainties related to the origin of the silt deposits (glacial and fluvial model). Certainly, the continuing of the research using isotope or zircon analyses will bring the expected effects.

status: finished