Influence of nitrogen fertilization on the seed yield and the content and quality of fat in pot marigold (Calendula officinalis L.) cultivars | Wpływ nawożenia azotem na plon nasion oraz zawartość i jakość tłuszczu wybranych odmian nagietka lekarskiego (Calendula officinalis L.)

anglais. Pot marigold seeds contain oil with a specific composition (presence of calendic acid); hence, they can be used as an alternative oil raw material. In 2011–2013, a field experiment was conducted to determine the effect of different nitrogen doses (0, 30, 60, 90, 120, 150 kg N∙ha-1) on the seed yield, oil content, and fatty acid composition in four pot marigold cultivars. Nitrogen fertilization exerted a positive effect on the number of flower heads and seed yield. However, the response of marigold cultivars to nitrogen doses applied varied, i.e. the yield of the ‘Tokaj’ and ‘Radio’ cultivars was significantly increased up to the dose of 60 kg N∙ha-1, whereas such an increase was noted in the ‘Orange King’ and ‘Persimmon Beauty’ cultivars at the dose of 90 kg N∙ha-1. Nitrogen fertilization modified the content of fat: the low nitrogen doses (30 kg N∙ha-1) did not influence the fat content in the seeds, whereas the increasing doses resulted in its gradual decline. The cultivars were characterised by significant differences in plant morphology, seed yield, and fat quality. During the three-year period, the highest seed and fat yields were determined for the ‘Orange King’ cultivar (1857.3 and 339.3 kg·ha-1, respectively) and the highest proportion of calendic acid in the oil (54.86%) was detected in the ‘Persimmon Beauty’ cultivar. The yield and quality of marigold oil depended on both nitrogen fertilization and the weather conditions prevailing during the growing seasons. The increase in the nitrogen doses was accompanied by an increase in the content of linoleic acid and a decrease in the level of oleic acid. The cooler and wetter growing season in 2011 turned out to promote the highest fat and calendic acid accumulation.

polonais. Nasiona nagietka lekarskiego zawierają tłuszcz o specyficznym składzie (obecność kwasu nagietkowego) i mogą być wykorzystywane jako alternatywny surowiec olejarski. W latach 2011–2013 przeprowadzono doświadczenie polowe, którego celem było określenie wpływu zróżnicowanych dawek azotu (0, 30, 60, 90, 120, 150 kg N∙ha-1) na plon nasion, zawartość oleju i skład kwasów tłuszczowych czterech odmian nagietka lekarskiego. Nawożenie azotem dodatnio wpłynęło na liczbę wytwarzanych przez roślinę koszyczków kwiatowych oraz na plon nasion, przy czym poszczególne odmiany nagietka niejednakowo reagowały na zastosowane w doświadczeniu dawki azotu: Plony odmian ‘Tokaj’ i ‘Radio’ istotnie wzrastały do dawki 60 kg N∙ha-1, natomiast u odmian ‘Orange King’ i ‘Persimmon Beauty’ taki wzrost odnotowano także w dawce 90 kg N∙ha-1. Nawożenie azotem modyfikowało zawartość tłuszczu, przy czym niskie dawki azotu (30–60 kg N∙ha-1) nie miały wpływu na  zawartość tłuszczu w nasionach, natomiast zwiększenie dawek powodowało systematyczny spadek jego zawartości. Badane odmiany charakteryzowały się istotnym zróżnicowaniem cech morfologicznych oraz plonem nasion i jakością tłuszczu. W trzyletnim okresie największą wydajnością nasion i tłuszczu wyróżniała się odmiana ‘Orange King’(odpowiednio 1857,3 and 339,3 kg·ha-1), najwyższym zaś udziałem kwasu nagietkowego w oleju (54,86%) – odmiana ‘Persimmon Beauty’. Wydajność i jakość oleju nagietka zależała zarówno od nawożenia azotowego, jak i warunków pogodowych w okresie wegetacji. Wraz ze zwiększaniem dawek azotu zwiększał się udział kwasu linolowego, a zmniejszał kwasu oleinowego. Najbardziej sprzyjający gromadzeniu tłuszczu i kwasu nagietkowego okazał się chłodniejszy i wilgotniejszy sezon wegetacyjny w 2011 r.