ASSESSMENT OF COLLECTIVE SAMPLES OF SPRING SOFT WHEAT FOR DROUGHTABILITY IN THE CONDITIONS OF NORTH KAZAKHSTAN | СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІН ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА БАҒАЛАУ | ОЦЕНКА КОЛЛЕКЦИОННЫХ ОБРАЗЦОВ ЯРОВОЙ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ НА ЗАСУХОУСТОЙЧИВОСТЬ В УСЛОВИЯХ СЕВЕРНОГО КАЗАХСТАНА

anglais. In the sharply continental conditions of Northern Kazakhstan with a limiting moisture content indicator, drought-resistant productive varieties and lines and at the same time with good responsiveness to more favorable conditions of the year are of nosmall importance for selection for stress tolerance. The use of such donors as parental forms in hybridization will make it possible to create new stably productive varieties for the region. In this case, the possibility of enriching the gene pool at the expense of foreign genotypes, rich in a complex of economically valuable traits and types of stress tolerance, is a significant factor in expanding the range of traits important for the selection process and for improving spring wheat in general. The best way to reduce the negative dependence on the soil and climatic conditions of a particular year is to adapt to them. As an option, as donors in breeding for drought resistance, samples of countries of origin with a hot climate are recommended, which, when early ripening, avoiding drought, form high productivity MMF 034 (Africa), Cascade (Canada), Krichauff (Australia), Aktubinka (Western Kazakhstan ). Also of particular value is the source material, which, under stress (drought), formed a fairly high yield and in a more favorable year because of moisture supply, but with insufficient heat during the growing season, was quite responsive and gave an increase to the yield. Among mid-ripening, the most stable were the RAC 875 line (Australia), the variety Prokhorovka (Russia), the Afghan sample N749-4 was the most valuable in the group of middle-ripening, from the middle-latency the Erythrospermum line 81-09 (Russia).

kazakh. Солтүстік Қазақстанда ылғалмен қамтамасыз етудің шектеулі көрсеткішімен ерекшеленетін шұғыл континентальды жағдайларында стресске төзімділік селекциясы үшін құрғақшылыққа төзімді, сонымен қатар жылдың айтарлықтай қолайлы жағдайларында жақсы талғамын көрсете алатын өнімді сорттар мен линиялар аса маңызды болып келеді. Мұндай донорларды аталық формалар ретінде будандастыруда қолдану аталған аймақ үшін жаңа тұрақты өнімді сорттарды шығаруға мүмкіндік туғызады. Бұл жағдайда стресске төзімділіктің шаруашылық-бағалы белгілері мен түрлерінің жиынтығымен бай шетелдік генотиптер арқылы ген қорын байыту мүмкіндігі маңызды белгілердің шеңберін кеңейтуде селекциялық процесс үшін және жалпы жаздық бидайдың жақсаруы үшін маңызды фактор болып табылады. Белгілі бір қалыптасқан жылдың топырақ-климаттық жағдайларына теріс байланысын төмендетудің ең жақсы әдісі осы жағдайларға бейімделу. Құрғақшылыққа селекцияда донорлар ретінде жақсы нұсқа болып ыстық климаты бар елден шыққан үлгілер ұсынылады, бұл үлгілер ерте пісуіне байланысты құрғақшылыққа жол бермеуінің арқасында жоғары өнімділік қалыптастыра алады MMF 034 (Африка), Cascade (Канада), Krichauff (Австралия), Актюбинка (Батыс Қазақстан).Сонымен қатар, ерекше бағалы болып бастапқы материал да келеді, стресс (құрғақшылық) жағдайларында жеткілікті жоғары өнім қалыптастырып, ал ылғалмен қамтамасыз етудің айтарлықтай қолайлы, бірақ вегетация кезінде жылудың жеткіліксіз мөлшерімен ерекшеленген жылы жақсы талғамды болып өнімге қосымша бере алды. Орташа ерте пісетін сорттар арасында айтарлықтай тұрақты болып RAC 875 линиясы (Австралия), Прохоровка сорты (Ресей) ерекшеленді, ал орташа пісетін сорттар тобында айтарлықтай бағалыққа ие болған ауған үлгісі Н749-4, орташа кеш пісетін сорттар арасындаЭритроспермум 81-09 (Ресей)

russe. В статье приведены результаты исследовании по селекции яровой пшеницы различного происхождения в условиях Северного Казахстана. Проведена полевые испытания и дана оценка сортов и линий яровой пшеницы по урожайности и засухоустойчивости. Оценка проводилась у 156 образцов яровой мягкой пшеницы разных групп спелости, сгруппированных по продолжительности вегетационного периода на среднеранние, среднеспелые и среднепоздние. Количественная оценка включала показатели продуктивной кустистости, озерненности, массы зерна с колоса и массы 1000 семян. Выделены генотипы, представляющие интерес по засухоустойчивости, урожайности в контрастных по влагообеспеченности условиях Северного Казахстана. На основании проведенных исследований для практической селекции на засухоустойчивость рекомендуются сорта и линии группы среднераннеспелых: RAC 875 (Австралия), Актюбинка (Казахстан), VIR 16015, Прохоровка, Лютесценс 242 (Россия); среднеспелых: Н 749-4 (Афганистан), Экада 113(Россия), Sunco (Австралия); среднепозднеспелых: Kyzyl Jar (Туркменистан), Эритроспермум 81-09 (Россия). На засухоустойчивость и отзывчивость к влагообеспеченности среди представителей группы среднеспелых рекомендуется сорт Binnu (Австралия); из среднепозднеспелых: Br line Z2, Br line S41 (Австралия), Бражинская (Казахстан). Среди продуктивных генотипов выделились следующие среднераннеспелые образцы: MMF 034 (Африка), Krichauff (Австралия); среднеспелые: Carnamah (Австралия), Карабалыкская 25 (Казахстан); среднепозднеспелый образец - RAC 1221 (Австралия).