Preliminary Study of Genetic, Morphology and Phytochemistry of Paris polyphylla Sm. | การศึกษาเบื้องต้นลักษณะทางพันธุกรรม สัณฐานวิทยา และพฤกษเคมีของสัตฤๅษี

anglais.      Paris polyphylla Sm. is perennial hurb with rhizome. The stem is 0.5-1.0 m above ground. Leaves are found in a whorl of 5 to 10 leaves with broadly oval shape and parallel edge. Petiole is brown. Solitary flower, with 4-6 green bracts. Fruit is capsule and round shape with smooth surface. Seeds are red with orange. Plants are distributed in highland about 900-1,900 meters above sea level. Generally, plants grow in late summer-late rainy season and break dormant to summer. The utilization of plants is tonic medication, healing wounds and bruise. At present, Paris polyphylla Sm. is risk of extinction due to slow growth and excessive harvesting. The main ingredients of this plant in saponins and polyphenol. This preliminary study was conducted for plant samples from 10 locations of Chiangmai (Doisaket), Samoeng, Mae Wang (Khun Wang), Mae Chaem (Mae Jon Luang), Chiang Dao, Chom Thong (Khun Taeand Mae Dad), Chiang Rai (Wiang Pa Paoand Pang Khon) and Nan (Mae Charim) which classified into 7 sample sites as Doisaket (S1), Samoeng (S2), Mae Chaem (S3), Mae Wang (S4), Wiang Pa Pao (S5), Chiang Dao (S6) and Mae Charim (S7) which were genetically different. After classified by Agglomerative hierarchical clustering (AHC), all samples were separated into 3 groups as follow: group 1 composed of S1 (Doisaket), S2 (Samoeng), S5 (Wiang Pa Pao), and S6 (Chiang Dao), group 2 composed of S3 (Mae Chaem) and S4 (Mae Wang) and group 3 was S7 (Mae Charim). For phytochemical study, it was found that sample from Wiang Pa Pao (S5) showed the highest total phenolic compounds of (0.009 mg/gDW). Sample from Samoeng (S2) showed the highest antioxidant capacity (23.63±0.03 %) and sample from Mae Chaem (S3) showed the highest total saponins substance (32.26±0.65 mg/gDW.).

thaï.      สัตฤๅษีเป็นพืชล้มลุกอายุหลายปี มีลำต้นเหนือดินสูง 0.5-1.0 เมตร มีเหง้าอยู่ใต้ดิน ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเวียนรอบข้อ รูปรีแกมรูปขอบขนาน ฐานใบมน ปลายใบแหลม พบ 5-10 ใบ/ต้น ก้านใบสีนํ้าตาล ดอกเดี่ยวออกที่ปลายยอด มีใบประดับ 4-6 ใบใต้ฐานรองดอก ผลแบบแคปซูลทรงกลม ผิวเรียบ เมล็ด สีแดงอมส้ม พบกระจายตัวบนพื้นที่สูงประมาณ 900-1,900 เมตร เจริญเติบโตในช่วงปลายฤดูร้อน-ปลาย ฤดูฝน พักตัวในฤดูหนาว-ฤดูร้อน มีการนำมาใช้ประโยชน์ด้านยาบำรุงกำลัง สมานแผล รักษาอาการชํ้า ในปัจจุบันอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เนื่องจากการเก็บจากป่าจำนวนมาก กลุ่มสารสำคัญที่พบคือ สารซาโปนินและสารกลุ่มฟีนอล จากการสำรวจพบสัตฤๅษีจำนวน 10 พื้นที่ในภาคเหนือตอนบน คือ จังหวัดเชียงใหม่ อำเภอดอยสะเก็ด อำเภอสะเมิง อำเภอแม่วาง (ขุนวาง) อำเภอแม่แจ่ม (แม่จอนหลวง) อำเภอเชียงดาว อำเภอจอมทอง (บ้านขุนแตะ และบ้านแม่แดด) จังหวัดเชียงราย อำเภอเวียงป่าเป้า (บ้าน ขุนแม่ลาว) อำเภอเมือง (บ้านปางขอน) และจังหวัดน่าน (อำเภอแม่จริม) จากผลวิเคราะห์ความสัมพันธ์ ทางพันธุกรรมของสัตฤๅษีพบว่าตัวอย่างที่เก็บมาจาก 10 พื้นที่จำแนกได้เป็น 7 กลุ่ม ที่มีความแตกต่าง ทางพันธุกรรมได้แก่ ดอยสะเก็ด (S1) สะเมิง (S2) แม่แจ่ม (S3) แม่วาง (S4) เวียงป่าเป้า (S5) เชียงดาว (S6) และ แม่จริม (S7) เมื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมแบบ Agglomerative hierarchical clustering (AHC) สามารถแยกเป็น 3 กลุ่มย่อย คือ กลุ่มที่หนึ่งได้แก่ กลุ่มตัวอย่างจาก ดอยสะเก็ด (S1) สะเมิง (S2) เวียงป่าเป้า (S5) และ เชียงดาว (S6) กลุ่มที่สองได้แก่ กลุ่มตัวอย่างจาก แม่แจ่ม (S3) และ แม่วาง (S4) และกลุ่มที่สามได้แก่ กลุ่มตัวอย่างจาก แม่จริม (S7) จากการวิเคราะห์สารสำคัญจากส่วน หัวใต้ดินพบว่า ตัวอย่างจากเวียงป่าเป้า (S5) มีสารประกอบฟีนอลิกทั้งหมดสูงกว่าตัวอย่างอื่นๆ คือ 0.009 mg/gDW เมื่อวิเคราะห์ความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระพบว่า สัตฤๅษีที่สำรวจจากอำเภอสะเมิง (S2) มีค่าความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระสูงที่สุด คือ 23.63±0.03 % และการวิเคราะห์ปริมาณ สารซาโปนินทั้งหมดพบว่า สัตฤๅษีที่สำรวจจากอำเภอแม่แจ่ม (S3) มีปริมาณสารซาโปนินทั้งหมด มากที่สุด คือ 32.26±0.65 mg/gDW