Characteristics of wheat-barley hybrids (X Tritordeum Ascherson et Graebner) under Central-European climatic conditions | Charakterystyka mieszańców pszenicy z jęczmieniem (X Tritordeum Ascherson et Graebner) w warunkach klimatycznych Europy Środkowej

anglais. Thirteen genotypes of hexaploid (2n = 6x = 42; AABBHchHch) tritordeum and two genotypes of octoploid (2n = 8x = 56; AABBDDHchHch) tritordeum were analysed. These genotypes were sown in 1999, 2000 and 2001 in spring with check varieties of spring wheat Sandra and Saxana. They were sown also as winter forms in 1999/00 and 2001/02 with check varieties of winter wheat Astella and Brea, and winter donors of high protein content, Nap Hal, Atlas 66 and Lancota. Tritordeum stands were not damaged due to mild winter. Spring crops produced average yields as follows: 6x tritordeum 1.99 t/ha, 8x tritordeum 0.98 t/ha, Sandra 6.75 t/ha, and Saxana 6.85 t/ha. Tritordeum sown in spring matured late and non-uniformly because of a perennial character of original H. chilense. There was a natural occurrence of ergot (Claviceps purpurea) in most tested genotypes of tritordeum sown in spring, which evidences a higher percentage of open flowering. Winter crops produced average yields as follows: 6x tritordeum 2.97 t/ha, 8x tritordeum 1.88 t/ha, Astella 8.78 t/ha, and Brea 7.45 t/ha. A mild course of the winter did not damage tritordeum stands sown in autumn, vernalisation effect limited problems with late maturing. Higher yields produced by tritordeum sown in autumn suggest that it would be useful to develop winter forms for Central-European conditions. Higher field resistance to leaf rust and leaf blotches was found in tritordeum vs. check varieties. Protein content in tritordeum sown in spring was on average in 6x forms 19.6%, in 8x 19.0%, in the varieties Sandra and Saxana 14.1%; in tritordeum sown in autumn in 6x forms 19.2%, 8x forms 18.9%, in the wheat varieties Astella 10.2% and Brea 11.9%. It was also higher than in known donors of high protein content (Nap Hal — 17.5%, Atlas 66 — 17.0%, Lancota — 16.3%). A slightly higher content of essential amino acids (Lys, Phe, Val, Leu, Ile, Met and Thr) was assessed in grain dry weight of tritordeum. It is interesting that highly significantly higher content of cystine (Cys-Cys) amino acid was found in both spring and autumn sown crops. A lower loaf volume in hexaploid tritordeum in comparison with bread wheat suggests that this crop will be used rather for feeding purposes. A high content of carotenoides in tritordeum caused yellow coloration of flour and bread-crumb. Wider use of winter forms of tritordeum, if they were developed, is assumed. Potential use of tritordeum under conditions of Central Europe is discussed.  

polonais. Analizowano trzynaście genotypów tritordeum heksaploidalnego (2n = 4x = 42; AABBHchHch) i dwa genotypy oktoploidalnego (2n = 4x = 56; AABBDDHchHch). Genotypy te wysiewano wiosną w latach 1999–2001 razem z wzorcowymi odmianami pszenicy jarej Sandra i Saxana. W latach 1999 i 2000 wysiano je również jako zboże ozime wraz ze wzorcami pszenicy ozimej Astella i Brea oraz źródłami wysokiej zawartości białka — pszenicami Nap Hal, Atlas 66 i Lancota. Średnie plony z upraw jarych wyniosły: 1,99 t/ha dla tritiordeum 6x, 0,98 t/ha dla tritordeum 8x oraz 6,75 t/ha i 6,85 t/ha dla pszenic Sandra i Saxana. Tritordeum w siewie jarym dojrzewało późno i nierównomiernie ze względu na bylinowy charakter Hordeum chiloense, z którego udziałem powstało. Większość badanych genotypów uległo też naturalnej infekcji sporyszem (Claviceps purpurea), co wskazuje na wyższy procent otwartego kwitnienia. Łagodne zimy 1999/2000 i 2000/2001 nie uszkodziły zasiewów tritordeum. Uprawy ozime plonowały następująco: tritordeum 6x — 2,97 t/ha, tritordeum 8x — 1,88 t/ha, Astella — 8,78 t/ha, Brea — 7,45 t/ha. Jaryzacja ozimin ograniczyła znaczenie opóźnionego dojrzewania. Wyższe plony tritordeum z siewu jesiennego sugerują możliwość wytworzenia form ozimych dla warunków Europy Środkowej. U mieszańców tych stwierdzono również, w warunkach polowych, wyższą odporność na rdzę liściową i septoriozę niż u wzorcowych odmian pszenicy. Zawartość białka u tritordeum z upraw jarych wyniosła średnio 19,6% u form 6x, 19,0% u form 8x, a u pszenic Sandra i Saxana po 14,1%. W ziarnie zebranym z upraw ozimych wartości te wyniosły odpowiednio dla form 6x i 8x 19,2% i 18,8%, a dla wzorcowych pszenic Astella i Brea 10,2% i 11,9%. Było to również więcej, niż w pszenicach Nap Hal, Atlas 66 i Lancota (odpowiednio 17,5%, 17,0% i 16,3%) uznanych za źródła wysokiej zawartości białka. Zawartość niezbędnych aminokwasów (Liz, Fen, Wal, Leu, Ileu, Met, i Tre) w ziarnie tritordeum też była nieco wyższa. Interesująca była wysoce istotna zwyżka zawartości cystyny (Cys-S-S-Cys) w plonach z zasiewów zarówno jarych jak i ozimych. Mniejsza objętość bochenków chleba z tritordeum (heksaploidalnego) w porównaniu do uzyskanych z mąki pszennej sugeruje, że roślina ta będzie nadawała się raczej do wykorzystania na pasze. Wysoka zawartość karotenoidów u tritordeum powoduje żółte zabarwienie mąki i miąższu chleba. Dyskutowana jest możliwość wytworzenia i szerszego wykorzystania form ozimych tritordeum w Europie Środkowej.