تاثیر قارچ مایکوریزا و باکتری حل کننده فسفر بر صفات فیزیولوژیک و عملکرد دانه‌ی لوبیا قرمز (Phaseolus vulgaris L.) در رژیم‌های مختلف آبیاری

چکیدهسابقه و هدف:لوبیا یکی از مهم‌ترین منابغ غذایی پروتئینی، در بسیاری از نقاط جهان است. با توجه به شرایط ایران، تنش خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل تهدید کننده محصولات کشاورزی به‌شمار می‌رود. اختلال در فتوسنتز، تخریب ساختارهای سلولی، کاهش هدایت روزنه‌ای و رشد گیاه از جمله اثرات تنش خشکی است. امروزه استفاده از کود‌های زیستی مبتنی بر ریز جانداران‌ خاکزی علاوه بر بهبود ساختمان خاک، با تغییرات مورفولوژیکی ریشه، افزایش جذب عناصر و افزایش قدرت آنتی اکسیدانی موجب بهبود رشد و عملکرد گیاهان در شرایط تنش می‌شود. با توجه تاثیر منفی تنش خشکی بر عملکرد گیاهان زراعی، آزمایشی جهت بررسی تاثیر کودهای زیستی بر صفات فیزیولوژیک و عملکرد دانه‌ی لوبیا قرمز در رژیم‌های مختلف آبیاری انجام شد.مواد و روش‌ها:این آزمایش بصورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه‌ی تحقیقاتی دانشگاه یاسوج در سال 1394 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل آبیاری در سه سطح (آبیاری معمول، قطع آبیاری در مرحله‌ی شروع گلدهی تا شروع غلاف‌دهی، قطع آبیاری در مرحله‌ی شروع غلاف‌دهی تا رسیدگی) و کود زیستی در چهار سطح (شاهد یا عدم کاربرد کود زیستی)، کاربرد قارچ مایکوریزا، باکتری حل کننده فسفر و کاربرد توأم قارچ مایکوریزا و باکتری حلال‌ساز فسفر) بود. بذر مورد استفاده در آزمایش لوبیا قرمز (Phaseolus vulgaris)، رقم درخشان بود و قارچ میکوریز به کار رفته Funneliformis mosseae بود. باکتری حلال‌ساز فسفر (فسفات بارور 2) بر پایه Pseudomonas putida Strain P13 و Pantoea agglomerans Strain P5 ، بصورت بذر مال در زمان کاشت استفاده شد. نمونه‌گیری در مرحله شروع غلاف‌دهی و اواسط پر شدن دانه به صورت تصادفی با رعایت اثر حاشیه‌ای در هر بلوک به منظور اندازه‌گیری درصد نشت الکترولیت، محتوی آب نسبی برگ، محتوی رنگریزه‌های فتوسنتزی، قندهای محلول، پرولین و مالون‌دی‌آلدهید برگ انجام شد.یافته‌ها:نتایج نشان داد که سطوح مختلف آبیاری بر صفاتی چون میزان محتوی آب نسبی برگ، درصد نشت الکترولیت، میزان مالون دی آلدهید، میزان پرولین برگ، پروتئین برگ، غلظت قندهای محلول، محتوی کلروفیل کل و کارتنوئید معنی‌دار بود. کاربرد کود زیستی نیز بر تمامی صفات بجز میزان محتوای آب نسبی برگ معنی‌دار شد. برهمکنش آبیاری و کود زیستی بجز میزان مالون دی آلدهید، بر هیچکدام از صفات فیزیولوژیک مورد مطالعه معنی‌دار نبود. سطوح آبیاری و کاربرد کودهای زیستی بر عملکرد دانه نیز تاثیر معنی‌داری داشت، تلفیق کاربرد هر دو کود زیستی بر عملکرد گیاه مخصوصا در شرایط تنش بسیار موثر بود به گونه‌ای که عملکرد دانه در این تیمار، در شرایط قطع آبیاری در مرحله‌ی گلدهی تا غلاف‌دهی 45% و در شرایط قطع آبیاری در مرحله‌ی غلاف‌دهی تا رسیدگی 38% بیشتر از تیمار شاهد بود.نتیجه‌گیری:نتایج این آزمایش نشان داد که تنش خشکی به صورت قطع آبیاری، باعث کاهش غلظت رنگیزه‎های فتوسنتزی، افزایش سطوح تخریب فیزیولوژیک و در نتیجه کاهش عملکرد دانه‌ی لوبیا قرمز شد. در شرایط تنش خشکی (قطع آبیاری) کاربرد کودهای زیستی میکوریز و باکتری حل کننده فسفر، با کاهش خسارت ناشی از تنش خشکی موجب جلوگیری از کاهش عملکرد لوبیا شد. همچنین کاربرد کودهای زیستی در شرایط بدون تنش باعث افزایش چشمگیری در عملکرد لوبیا قرمز شد.