PL: Morfologiczna i funkcjonalna analiza ultrastruktury szkliwa zębów i jego skład chemiczny u koni | EN: Morphological and functional analysis of the ultrastructure of tooth enamel and its chemical composition in horses

abstractPL: W pracy przedstawiono wyniki badań eksperymentalnych, wykonanych w latach 2018-2020 w Zakładzie Ekologii Kręgowców i Paleontologii Instytutu Biologii Środowiskowej UPWr. Badania przeprowadzone na zębach przedtrzonowch i trzonowych, a także siekaczy wybranych grup koniowatych, włączając formy wymarłe i współczesne z Polski, Czech i Ukrainy. Materiał pochodził od wymarłych form koni, a także Equus caballus ze stanowisk różnego wieku holocenu i wybranych ras współczesnych oraz Equus przewalskii i konika polskiego. Podstawowym obiektem badań było szkliwo zębów, jego struktura i skład pierwiastkowy. Cel pracy polegał na dokonaniu analizy ultrastruktury i składu chemicznego szkliwa zębów u koni oraz poznanie zależności między strukturą i funkcją zębów a warunkami środowiskowymi. Wykonane badania pozwoliły na stwierdzenie, że u koni radialne szkliwo zębów zachowuje właściwą warstwową budowę. Dodatkowo wyróżniono strefę przejściową między pierwszym a drugim typem szkliwa. Efektem końcowym pracy było określenie prawidłowości układów krystalicznych szkliwa i jego zmienności pod wpływem określonych czynników. Stanowiło to morfo-funkcjonalne i ewolucyjne podejście, pozwalające ocenić stan fizyczny struktury i jej wpływ na dobrostan osobników. Analiza danych o składzie pierwiastkowym szkliwa pozwala scharakteryzować tę strukturę z pozycji stabilności, a nawet z pozycji uniezależnienia od pokarmu i warunków środowiskowych. Otrzymane wyniki udowodniają, że ultrastruktura jest podstawą budowy i stanu fizycznego szkliwa co z kolei może występować jednym z kryteriów określenia zdrowia i dobrostanu koni.

abstractEN: The paper presents the results of experimental studies carried out in 2018-2020 at the Department of Vertebrate Ecology and Palaeontology, Institute of Environmental Biology of UPWr. The research was carried out on premolars and molars, as well as incisors of selected groups of equines, including the and modern forms from Poland, the Czech Republic and Ukraine. The material came from the extinct forms of Equus gmelini, Equus latipes, Equus hydruminus, partly Equus suessenbornensis, as well as Equus caballus from sites of various Holocene ages and selected modern breeds, as well as Equus przewalskii and the Polish konik. The basic object of research was tooth enamel, its structure and elemental composition. The aim of the study was to analyze the ultrastructure and chemical composition of tooth enamel in selected groups of horses and to understand the relationship between the structure and function of teeth and environmental conditions. The performed studies allowed to conclude that in horses the radial tooth enamel retains the proper layered structure. Additionally, a transition zone between the I and II type of enamel was distinguished. The final effect of the work was to determine the regularity of the glaze crystal systems and its variability under the influence of specific factors. It was a morpho-functional and evolutionary approach to assess the physical condition of the structure and its impact on the welfare of individuals.

status: finished

collation: 193