ECONOMIC AND BIOLOGICAL ASSESSMENT OF HIGH BLUEBERRY VARIETIES IN THE CONDITIONS OF ALMATY REGION | АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА БИІК БҰТАЛЫ КӨКЖИДЕК СОРТТАРЫН ӨНДІРІСТІК ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ БОЙЫНША БАҒАЛАУ | ХОЗЯЙСТВЕННО-БИОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА СОРТОВ ГОЛУБИКИ ВЫСОКОРОСЛОЙ В УСЛОВИЯХ АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ

Английский. Highbush blueberry occupies a worthy place among non-traditional crops, which can simultaneously be used for food and medicinal purposes. Thanks to the unique combination of taste and medicinal and prophylactic qualities of the fruit, it is becoming increasingly widespread in household plots and industrial horticulture in Kazakhstan. The article presents the results of an economic and biological assessment of 7 varieties of high blueberries in the conditions of the lower mountain zone of the Almaty region. The general condition, winter hardiness, resistance to diseases and pests, development parameters of the vegetative part of the plant, the ability to form the first harvest at the age of three, and quality indicators of berries were studied. The selected varieties are of practical value for horticulture in Kazakhstan. All the studied blueberry varieties, high in their economic and biological characteristics, have a significant prospect for their cultivation in the conditions of the Almaty region, they formed high-quality fruits, which indicates the successful implementation of their adaptive potential in these conditions. The Duke variety showed the best adaptability indicators. Blueberry plants correspond to seasonal rhythms of development, form a harvest and fit into the growing season in the studied conditions. Winter hardiness and high taste are the main advantages when cultivating them in Kazakhstan.

казахский. Тағамдық және дәрілік мақсаттарда қолдануға болатын дәстүрлі емес жидек дақылдар арасында жоғары бұталы көкжидек лайықты орын алады. Дәмі мен емдік-профилактикалық қасиеттерінің бірегей үйлесімінің арқасында ол Қазақстанның шаруашылық және өнеркәсіптік жеміс шаруашылығында кеңінен таралуда. Мақалада Алматы облысының төменгі таулы белдеуінің жағдайында жоғары көкжидектің 7 сортына өндірістік-биологиялық бағалау нәтижелері берілген. Жидектердің жалпы жағдайы, қыс мезгіліне төзімділігі, аурулар мен зиянкестерге төзімділігі, өсімдіктің вегетативтік бөлігінің даму параметрлері, үш жасында алғашқы өнімін қалыптастыру мүмкіндігі, сапалық көрсеткіштері зерттелді. Таңдалған сорттардың Қазақстанның жеміс-жидек шаруашылығы үшін практикалық маңызы өте зор. Барлық зерттелген биік көкжидек сорттары  өзінің экономикалық және биологиялық сипаттамалары бойынша жоғары, олардың жемістерінің сапасы жоғары, Алматы облысы жағдайында өсіру үшін келешегі мол және олардың осы жағдайларда бейімделу мүмкіндіктерінің жоғары екенін көрсетеді. Duke сорты ең жақсы бейімделу көрсеткіштерін көрсетті. Көкжидек өсімдіктері маусымдық ритмдеріне кезеңдеріне сәйкес болып, жоғары өнім қалыптастырады және зерттелген жағдайда вегетациялық кезеңге сәйкес келеді. Қысқа төзімділігі мен жоғары дәмі Қазақстанда оларды өсірудің басты артықшылығы болып табылады.

Русский. Голубика высокорослая занимает достойное место среди нетрадиционных ягодных культур, которая одновременно может использоваться в пищевых и лекарственных целях. Благодаря уникальному сочетанию вкусовых и лечебно-профилактических качеств плодов, она получает все большее распространение в приусадебных участках и производственном садоводстве Казахстана. В статье приведены результаты хозяйственно-биологической оценки 7 сортов голубики высокой в условиях нижнегорной зоны Алматинской области. Изучены общее состояние, зимостойкость, пораженность болезням, параметры развития вегетативной части растения, способность формировать первый урожай в трехлетнем возрасте, качественные показатели ягод. Выделенные сорта представляют практическую ценность для садоводства Казахстана. Все исследуемые сорта голубики высокой по своим хозяйственно-биологическим особенностям имеют существенную перспективу возделывания их в условиях Алматинской области, сформировали качественные плоды, что свидетельствует об успешной реализации их адаптационного потенциала в этих условиях.  Наилучшие показатели  адаптивности показал сорт Duke. Растения голубики соответствуют сезонным ритмам развития, формируют урожай и укладываются в период вегетации в изучаемых условиях. Зимостойкость и высокие вкусовые качества являются основными достоинствами при возделывании их в Казахстане.