USING THE GENE POOL OF WILD RELATIVES FOR IMPROVEMENT SOFT WHEAT AND ORGANIC AGRICULTURE SEEDING | ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІКТЕ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫ ЖАҚСАРТУ ҮШІН ЖАБАЙЫ ТУЫСТАРДЫҢ ГЕНОФОНДЫН ПАЙДАЛАНУ | ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ГЕНОФОНДА ДИКИХ СОРОДИЧЕЙ ДЛЯ УЛУЧШЕНИЯ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ В ОРГАНИЧЕСКОМ ЗЕМЛЕДЕЛИИ

Английский. A series of morphologically marked synthetic lines of winter soft wheat was obtained. Structural analysis of synthetic lines showed that the lines differed significantly in productivity elements (number and weight of grains per plant, weight of 1000 grains) from the standard variety and from other synthetic lines. Along with this, resistance to diseases (brown, stem and yellow rust, dusty and smut). The selected synthetic lines were distinguished by their resistance to the indicated and other diseases. This quality allows them to be used as source material in the process of hybridization, as well as for transfer to the State Commission of the Republic of Kazakhstan as a new variety. The article reflects the results of long-term work on remote hybridization of wheat to create new forms of wheat for the conditions of Kazakhstan, which have valuable biological signs and properties, qualities and economically useful signs, through interspecific and intergenerational hybridization with Triticum aestivum L, with Aegilops Cylindrica Host, Aegilops triaristata Willd, Triticum timopheevi, T.Kiharae, T.militinae and zoned local and foreign varieties. These synthetic interspecific and intergenerational hybrids interbreed well with each other, as well as with varieties of hexaploid and tetraploid wheat and secondary triticales.

казахский. Күздік жұмсақ бидайдың морфологиялық таңбаланған синтетикалық үлгілері алынды. Синтетикалық үлгілер құрылымдық талдау өнімділік элементтері бойынша (бір өсімдіктің дәнінің саны мен массасы, 1000 дәннің массасы) стандартты сорттан және басқа синтетикалық үлгілерден айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетті. Сонымен қатар, ауруларға төзімділігі бойынша (қоңыр тат, сабақты және сары тат, тозаңды және қатты қара күйе). Таңдалған синтетикалық үлгілер көрсетілген және басқа да ауруларға төзімді болды. Бұл сапа оларды будандастыру процесінде бастапқы материал ретінде, сондай-ақ ҚР Мемлекеттік комиссиясына жаңа сорт ретінде беру үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Мақалада Қазақстанның жағдайы үшін бидайдың жаңа түрлерін жасау бойынша бидайды қашықтан будандастырудың көпжылдық жұмыстарының нәтижелері көрсетілген, Triticum aestivum L-мен түраралық және тұқымаралық будандастыру жолымен құнды биологиялық белгілері мен қасиеттері, шаруашылық-құнды пайдалы белгілері бар. Aegilops Cylindrica Host, Aegilops Triaristata Willd, Triticum timopheevi, T. Kiharae, T. militinae және аудандастырылған жергілікті және шетелдік сорттар. Бұл синтетикалық түраралық және тұқымаралық будандар бір-бірімен, сондай-ақ гексаплоидты және тетраплоидты бидай сорттарымен және қайталанған тритикалемен жақсы будандасады.

Русский. Получена серия морфологически маркированных синтетических линий озимой мягкой пшеницы. Структурный анализ синтетических линий показал, что линии достоверно отличались по элементам продуктивности (число и масса зерна одного растения, масса 1000 зерен) от стандартного сорта, так и от других синтетических линий. Наряду с этим по устойчивости к болезням (бурой, стеблевой и желтой ржавчине, пыльной и твердой головне). Отобранные синтетические линии отличались устойчивостью к выше перечисленным болезням  и другим. Такое качество позволяет использовать их в качестве исходного материала в процессе гибридизации, а также для передачи в Госкомиссию РК как новый сорт. В статье отражены результаты многолетних работ отдаленной гибридизации по созданию новых форм пшеницы для условий юго-востока Казахстана, обладают ценными биологическими признаками и свойствами, качествами и хозяйственно полезными признаками, путем межвидовой и межродовой гибридизации с Triticum aestivum L, с Aegilops Cylindrica Host, Aegilops triaristata Willd, Triticum timopheevi, T.Kiharae, T.militinae и районированными местными и зарубежными сортами. Эти синтетические межвидовые и межродовые гибриды хорошо скрещиваются между собой, а также сортами гексаплоидных и тетраплоидных пшениц и вторичными тритикале.