DURATION OF THE GROWING PERIOD OF COLLECTION SAMPLES OF SPRING SOFT WHEAT IN THE CONDITIONS OF NORTHERN KAZAKHSTAN | СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢІНІҢ ҰЗАҚТЫҒЫ | ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОСТЬ ВЕГЕТАЦИОННОГО ПЕРИОДА КОЛЛЕКЦИОННЫХ ОБРАЗЦОВ ЯРОВОЙ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ В УСЛОВИЯХ СЕВЕРНОГО КАЗАХСТАНА

Английский. The article presents the results of a study devoted to determining the duration of the growing season in collectible samples of spring soft wheat. The study of the collection was carried out by the laboratory of genetic resources of grain crops of the A.I. Barayev Scientific Research Center of the Grain Farming in the period 2020-2022. During the research, the duration of the growing season of the samples and the relationship between the duration of the growing season and the yield of the samples were studied. Among 60 samples of soft wheat, according to the results of studies conducted over an average of three years, precocious samples were identified: Demonstrant, Erythrospermum 79/07, Tyumenskaya 32, Lutescens SHT-335, Line 2026. The late-maturing samples over the years of study included the following samples: Chelyaba 80, Lutescens 1135, L. 654, Sibakovskaya Jubilee. On average, over the years of studying the collection samples, 25% of the samples had a period of "germination-earing" of 33-37 days, 43% of the samples 38-40 days and 32% of the samples 41-46 days. Spring wheat cultivars Lutescens 1003, Lutescens 1012, L. 654, Lutescens 1135 distinguished themselves by an extended period of "sprouting-earing". The "earing-ripening" period of spring soft wheat ranged from 39 to 51 days. For a shorter period (40-41 days), such samples as: Lutescens 230/00, Lutescens 1082, Lutescens 1003, Lutescens 1012, etc. were distinguished. The correlation dependence of the elements of the crop structure and the growing season is determined, the coefficient of variation by characteristics is analyzed. Samples have been selected that have the potential to be the basis for the development of new varieties of soft wheat within the framework of breeding programs specially adapted to the climatic conditions of Northern Kazakhstan.

казахский. Мақалада жаздық жұмсақ бидайдың коллекциялық үлгілерінің вегетациялық кезеңдері ұзақтығының зерттеу нәтижелері берілген. Жаздық жұмсақ бидайдың коллекциялық үлгілерін зерттеу жұмыстары А.И. Бараев атындағы АШ ҒӨО-ның астық дақылдарының генетикалық ресурстары зертханасында 2020-2022 жылдары жүргізілді. Зерттеу жүргізу барысында бидай үлгілерінің вегетациялық кезең ұзақтығы мен олардың өнімділікпен байланысы анықталды. 60 жаздық жұмсақ бидайдың коллекциялық үлгілерінің арасында орташа 3 жылда келесі үлгілер ерте пісетін үлгілер қатарына енгізілді: Demonstrant, Эритроспермум 79/07, Тюменская 32, Лютесценс ШТ-335 және Линия 2026. Зерттеу жылдарында келесі үлгілер кеш пісетін үлгілерге жатқызылды: Челяба 80, Лютесценс 1135, Л. 654, Сибаковская Юбилейная. Орташа алғанда, коллекциялық үлгілерді зерттеу жылдары ішінде «егін көгі-масақтану» кезеңінің ұзақтығы үлгілердің 25% -ында 33-37 күн, үлгілердің 43% -ында 38-40 күн және 32% үлгілерде 41-46 күнге созылды. Жаздық бидайдың Лютесценс 1003, Лютесценс 1012, Л. 654, Лютесценс 1135 үлгілері ұзартылған «егін көгі-масақтану» кезеңімен ерекшеленді. Жаздық жұмсақ бидайдың масақтану-пісу мерзімі 39 күннен 51 күнге дейін өзгерді. Келесі үлгілердің масақтану-пісу мерзімі қысқа болды (40-41 күн): Лютесценс 230/00, Лютесценс 1082, Лютесценс 1003, Лютесценс 1012 және т.б. Зерттеу жүргізу нәтижесінде үлгілердің өнім құрылым элементтері мен вегетациялық кезең арасындағы корреляция және вариация  коэффициенті анықталды. Таңдалған үлгілер Солтүстік Қазақстанның бейімді климаттық жағдайында жаздық жұмсақ бидай үлгілерінің жаңа селекциялық бағдарламаларында қолдануға болады.

Русский. В статье представлены результаты исследования, посвященного определению продолжительности вегетационного периода у коллекционных образцов яровой мягкой пшеницы. Изучение коллекции проводились лабораторией генетических ресурсов зерновых культур НПЦЗХ им. А.И. Бараева в период 2020-2022 гг. В ходе проведения исследований была изучена продолжительность вегетационного периода образцов и взаимосвязь продолжительности вегетационного периода с урожайностью образцов. Среди 60 образцов мягкой пшеницы по результатам исследований, проведенных в среднем за три года, были выделены скороспелые образцы: Demonstrant, Эритроспермум 79/07, Тюменская 32, Лютесценс ШТ-335, Линия 2026. К числу позднеспелых образцов за годы изучения были отнесены образцы: Челяба 80, Лютесценс 1135, Л. 654, Сибаковская Юбилейная. В среднем за годы изучения коллекционных образцов 25% образцов имели продолжительность периода «всходы-колошение» 33-37 дней, 43 % образцов 38-40 дней и 32 % образцов 41-46 дней. Удлиненным периодом «всходы-колошение» отличились сортообразцы яровой пшеницы Лютесценс 1003, Лютесценс 1012, Л. 654, Лютесценс 1135. Период «колошение-созревание» яровой мягкой пшеницы составил от 39 до 51 дней. Менее продолжительным периодом (40-41 дней) отличились такие образцы как: Лютесценс 230/00, Лютесценс 1082, Лютесценс 1003, Лютесценс 1012 и др. Определена корреляционная зависимость элементов структуры урожая и периода вегетации, проведен анализ коэффициента варьирования по признакам. Подобранны образцы, которые имеют потенциал быть основой для разработки новых сортов мягкой пшеницы в рамках селекционных программ, специально адаптированных к климатическим условиям Северного Казахстана.