FEATURES OF FORMATION OF THE ASSIMILATION SURFACE OF BUCKWHEAT UNDER CONDITIONS OF AKMOLINA REGION | АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ | ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ АССИМИЛЯЦИОННОЙ ПОВЕРХНОСТИ ГРЕЧИХИ ПОСЕВНОЙ В УСЛОВИЯХ АКМОЛИНСКОЙ ОБЛАСТИ

Английский. The article presents the results of a study of the formation of leaf surface area of buckwheat (Fagopyrum esculentum Moench) in the process of ontogenesis. The development of buckwheat plants can be divided into two main periods: vegetative - lasting from germination to flowering and generative - from flowering to ripening. The total duration of these periods determines the early maturity of the variety. In addition, the overall growing season is strongly influenced by environmental conditions - the sum of positive temperatures and the amount of precipitation. In the conditions of the short frost-free period of the Akmola region, when creating new varieties, special attention must be paid to the level of early maturity of the breeding material. The generative period of buckwheat is usually longer and is characterized by a large number of processes occurring in parallel with plant maturation: the formation of leaves, shoots, grains and an increase in total biomass. Therefore, it is difficult to record the clear onset or end of various phases of plant development. In addition, due to intravarietal variability, each variety line can have different biotypes with individual deviations in the periods of ontogenesis in one direction or another. The work compares the determination of leaf area by three different methods and selects the simplest and most informative of them. The study of the area of the assimilation surface of leaves during the growing season made it possible to select crop biotypes that differ in the rate of development phases and to establish the relationship between leaf area and grain productivity. Buckwheat biotypes 72-06.06, 78-05.18, 63-11.26 were identified, combining the optimal ratio of assimilation surface and grain productivity and fruit size.

казахский. Мақалада онтогенез процесінде қарақұмық (Fagopyrum esculentum Moench) жапырақ бетінің қалыптасуын зерттеу нәтижелері берілген. Қарақұмық өсімдіктерінің дамуын екі негізгі кезеңге бөлуге болады: вегетативтік – өнуден гүлденуге дейін созылатын және генеративті – гүлденуден пісуге дейін. Осы кезеңдердің жалпы ұзақтығы сорттың ерте пісетіндігін анықтайды. Сонымен қатар, жалпы вегетациялық кезеңге қоршаған орта жағдайлары - оң температураның қосындысы мен жауын-шашын мөлшері қатты әсер етеді. Ақмола облысының қысқа аязсыз кезеңі жағдайында жаңа сорттарды жасау кезінде асыл тұқымды материалдың ерте пісетін деңгейіне ерекше назар аудару қажет. Қарақұмықтың генеративті кезеңі әдетте ұзағырақ және өсімдіктің жетілуімен қатар жүретін көптеген процестермен сипатталады: жапырақтардың, өркендердің, дәндердің қалыптасуы және жалпы биомассаның ұлғаюы. Сондықтан өсімдік дамуының әртүрлі фазаларының анық басталуы немесе аяқталуын жазу қиын. Сонымен қатар, интравариатальды өзгергіштікке байланысты әрбір сорт сызығы бір бағытта немесе басқада онтогенез кезеңдерінде жеке ауытқулары бар әртүрлі биотиптерге ие болуы мүмкін. Жұмыста жапырақ ауданын анықтау үш түрлі әдіспен салыстырылады және олардың ішінен ең қарапайым және ең ақпараттылығы таңдалады. Вегетациялық кезеңдегі жапырақтардың ассимиляциялық бетінің ауданын зерттеу даму фазаларының жылдамдығымен ерекшеленетін дақылдардың биотиптерін таңдауға және жапырақ ауданы мен дән өнімділігі арасындағы байланысты орнатуға мүмкіндік берді. Ассимиляция беті мен дән өнімділігі мен жеміс мөлшерінің оптималды арақатынасын біріктіретін 72-06.06, 78-05.18, 63-11.26 қарақұмық биотиптері анықталды.

Русский. В статье приведены результаты исследования особенностей формирования площади листовой поверхности гречихи посевной (Fagopyrum esculentum Moench) в процессе онтогенеза. Наблюдения за развитием растений осуществлялось на протяжении всего периода вегетации. Бурный рост ассимиляционной поверхности растений гречихи отмечен в течении вегетативного периода растений. Наблюдался плавный переход от нарастания зеленой массы к цветению и формированию плодов. Выявлены биотипы гречихи, обладающие относительной скороспелостью, которая заключается в дружности созревания плодов во второй период вегетации. На продолжительность вегетативного и генеративного периодов сильное влияние оказывали условия внешней среды - сумма положительных температур и количество выпавших осадков. В условиях короткого безморозного периода Акмолинской области при создании новых сортов особую ценность приобретают биотипы, созревающие до наступления осенних заморозков. Для более качественной оценки продуктивности ассимиляционного процесса и нарастания площади листьев использованы различные методы измерений. Наиболее информативным и доступным при проведении исследований оказался метод линейных измерений. Генеративный период у гречихи как правило более продолжителен и характеризуется большим количеством процессов, идущих параллельно с созреванием растений: формирование листьев, побегов, зерна и нарастанием общей биомассы. Поэтому трудно зафиксировать четкое наступление или окончание различных фаз развития растений. Кроме этого, из-за внутрисортовой изменчивости у каждой сортолинии можно выделить различные биотипы с отдельными отклонениями периодов онтогенеза в ту или иную сторону. Изучение площади ассимиляционной поверхности листьев в процессе вегетации позволило отобрать биотипы культуры различающиеся по темпу прохождения фаз развития, установить зависимость между площадью листьев и зерновой продуктивностью. Выделены биотипы гречихи 72-06.06, 78-05.18, 63-11.26 сочетающие в себе оптимальное соотношение ассимиляционной поверхности, зерновой продуктивности и крупности плодов.