BREEDING OF SWEET SORGHUM IN THE NORTH OF KAZAKHSTAN | ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ | СЕЛЕКЦИЯ СОРГО САХАРНОГО НА СЕВЕРЕ КАЗАХСТАНА

Английский. In the conditions of Northern Kazakhstan, a comprehensive assessment of varieties and promising breeding material of sweet sorghum was carried out according to the main economically useful signs and properties, a breeding model of the sweet sorghum variety for these climatic conditions was developed. The research was carried out in Akmola region at the “SPC GF named after A.I. Barayev” LLP. An assessment was carried out on ripeness, drought resistance, plant height, yield of herbage and dry matter, seed yield, sugar content in stem sap and a productive, drought-resistant breeding material of sweet sorghum with a short growing season, with a high sugar content in stem sap was identified. According to the results of the study for 2022-2023 of promising breeding numbers of sweet sorghum, 2 breeding numbers of sweet sorghum were allocated: K-16 and K-18-3, which exceeded the herbage yield, dry matter and seeds of the Slavyanskoe priusadebnoe standard (271.0 c/ha, 116.2 c/ha, 3.6 c/ha, thoroughly) by 13.9-42.8%. The best promising breeding number K-16 was transferred in 2023 as a variety for state variety testing and is recommended for use on green fodder, silage, haylage, as well as for obtaining various sugar-containing products from the sap stems or feed mass. The scientific article was prepared within the framework of the targeted financing program of the Ministry of Agriculture of the Republic of Kazakhstan BR24892821: “Breeding and primary seed production of grain crops to increase the potential of productivity, quality and stress resistance in various soil and climatic zones of Kazakhstan” for the activity “Creation of source material and sorghum varieties for the conditions of Northern Kazakhstan”.

казахский. Солтүстік Қазақстан жағдайында қант құмайының сорттары мен перспективалы селекциялық материалына негізгі шаруашылық-пайдалы белгілері мен қасиеттері бойынша кешенді бағалау жүргізілді, осы климаттық жағдайлар үшін қант құмай сортының селекциялық моделі әзірленді. Зерттеулер Ақмола облысында "А.И. Бараев атындағы АШҒӨО" ЖШС жүргізілді. Пісуі, құрғақшылыққа төзімділігі, өсімдік биіктігі, жасыл масса мен құрғақ заттардың өнімділігі, тұқым өнімділігі, сабақ шырынындағы қант мөлшері бойынша бағалау жүргізілді және вегетациялық кезеңі қысқа, сабақтарының шырынында қант мөлшері жоғары қант құмайының өнімді, құрғақшылыққа төзімді селекциялық материалы бөлінді. 2022-2023 жылдары қант құмайының перспективалық селекциялық нөмірлерін зерделеу нәтижелері бойынша қант құмайының 2 селекциялық нөмірі бөлінді: К-16 және К-18-3, олар жасыл масса, құрғақ зат және тұқым өнімділігі бойынша Славянское приусадебное стандартынан (тиісінше 271,0 ц/га, 116,2 ц/га, 3,6 ц/га) 13,9-42,8% жоғары болды. Үздік перспективалы селекциялық нөмір К-16 2023 жылы сорт ретінде мемлекеттік сортты сынауға берілді және жасыл мал азығына, сүрлемге, пішенге, сондай-ақ шырыннан сабақтарды немесе құрамында қант бар түрлі өнімдердің мал азықтық массасын алу үшін пайдалануға ұсынылады. Ғылыми мақала ҚР АШМ BR24892821: "Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарында өнімділік, сапа және стресске төзімділік әлеуетін арттыру үшін дәнді дақылдардың селекциясы және бастапқы тұқым шаруашылығы" нысаналы қаржыландыру бағдарламасы шеңберінде "Солтүстік Қазақстан жағдайлары үшін құмайдың бастапқы материалы мен сорттарын жасау" іс-шарасы бойынша дайындалды.

Русский. В условиях Северного Казахстана проведена комплексная оценка сортов и перспективного селекционного материала сахарного сорго по основным хозяйственно-полезным признакам и свойствам, разработана селекционная модель сорта сорго сахарного для данных климатических условий. Исследования проводились в Акмолинской области в ТОО «НПЦЗХ им А.И. Бараева». Проведена оценка по спелости, засухоустойчивости, высоте растений, урожайности зеленой массы и сухого вещества, урожайности семян, содержанию сахаров в соке стеблей и выделены продуктивный, засухоустойчивый селекционный материал сорго сахарного с коротким вегетационным периодом, с высоким содержанием сахаров в соке стеблей. По результатам изучения за 2022-2023 годы перспективных селекционных номеров сорго сахарного выделено 2 селекционных номера сорго сахарного: К-16 и К-18-3, превысившие по урожайности зеленой массы, сухого вещества и семян стандарт Славянское приусадебное (271,0 ц/га, 116,2 ц/га, 3,6 ц/га соответственно) на 13,9-42,8%. Лучший перспективный селекционный номер К-16 передан в 2023 году как сорт на государственное сортоиспытание и рекомендуется для использования на зеленый корм, силос, сенаж, а также для получения из сока стеблей или кормовой массы различной сахаросодержащей продукции. Научная статья подготовлена в рамках программы целевого финансирования МСХ РК BR24892821: «Селекция и первичное семеноводство зерновых культур для повышения потенциала продуктивности, качества и стрессоустойчивости в различных почвенно-климатических зонах Казахстана» по мероприятию «Создание исходного материала и сортов сорго для условий Северного Казахстана».