ASSESSMENT OF THE QUALITY OF GRAIN PEAS (Pisum sativum L.) IN THE CONDITIONS OF THE DRY STEPPE ZONE OF NORTHERN KAZAKHSTAN | СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА БҰРШАҚ ДӘНІНІҢ (PISUM SATIVUM L.) САПАСЫН БАҒАЛАУ | ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЗЕРНА ГОРОХА ПОСЕВНОГО (Pisum sativum L.) В УСЛОВИЯХ СУХОСТЕПНОЙ ЗОНЫ СЕВЕРНОГО КАЗАХСТАНА

Английский. Scientific research aimed at studying the productivity and quality of seed peas (Pisum sativum L.) in the process of creating new varieties is being conducted at NPCKH named after A.I. Baraev LLP. During the research, biochemical parameters (protein and starch content), physical properties (weight of 1000 grains, filminess), as well as culinary characteristics (taste, color, uniformity, cooking time, digestibility coefficient and total score) of the grain were determined. The protein content in the studied genotypes ranged from 24.03% to 26.70%, starch — from 40.20% to 46.90%. The maximum values were set in the following grain lines: protein — 26.70% in the 1-09-5R7 line, starch — 46.90% - 54-08-6. A larger grain was found in genotypes 102-04-8 (252.1g) and 31-07-1 (223.0g). Lines 54-08-6 and 31-07-1 (811g/l) were characterized by high natural weight. The average coefficient of digestibility was 4.8 points, the color of boiled seeds was 4.6 points. Lines 1-09-5R7, 326-98 No. 2c24 and 93-04-2-2 received a culinary score of 4.8 points at the level of the Kasib standard variety. The analysis of these indicators allowed us to identify the source material for creating high-quality forms of peas. In this regard, scientific research is focused on studying the quality of seeds in order to breed new varieties that are optimally adapted for growing in industrial conditions.

казахский. "НПЦЗХ им. А. И. Бараева" жаңа сорттарды құру процесінде егілген бұршақ тұқымдарының (Pisum sativum L.) өнімділігі мен сапасын зерттеуге бағытталған ғылыми зерттеулер жүргізілуде. Зерттеу барысында астықтың биохимиялық көрсеткіштері (ақуыз және крахмал мөлшері), физикалық қасиеттері (1000 дәннің салмағы, пленкалылығы), сондай-ақ аспаздық сипаттамалары (дәмі, түсі, біркелкілігі, пісіру уақыты, қайнау коэффициенті және жалпы баллдық балл) анықталды. Зерттелетін генотиптердегі ақуыз мөлшері 24,03% — дан 26,70% - ға дейін, крахмал 40,20% - дан 46,90% - ға дейін өзгерді. Максималды көрсеткіштер келесі сызықтардың дәндерінде белгіленеді: ақуыз-1-09 — 5r7 сызығында 26,70%, крахмал - 46,90% - 54-08-6. Үлкен астық 102-04-8 (252,1 г), 31-07-1 (223,0 г) генотиптерінде байқалады. Жоғары табиғи салмағы 54-08-6 және 31-07-1 (811г/л) сызықтарымен сипатталды. Қайнау коэффициентінің орташа көрсеткіші 4,8 баллды, қайнатылған тұқымның түсі 4,6 баллды құрады. 1-09-5r7, 326-98№2c24 және 93-04-2-2 сызықтары Касиб стандартының сортының деңгейінде 4,8 баллмен аспаздық баға алды. Осы көрсеткіштерді талдау бұршақтың жоғары сапалы формаларын жасау үшін бастапқы материалды бөлуге мүмкіндік берді. Осыған байланысты ғылыми зерттеулер өндіріс жағдайында өсіруге оңтайлы бейімделген жаңа сорттарды өсіру мақсатында тұқымның сапасын зерттеуге бағытталған.

Русский. В ТОО «НПЦЗХ им. А.И. Бараева» проводятся научные исследования, направленные на изучение продуктивности и качества семян гороха посевного (Pisum sativum L.) в процессе создания новых сортов. В ходе исследований определены биохимические показатели (содержание белка и крахмала), физические свойства (масса 1000 зерен, пленчатость), а также кулинарные характеристики (вкус, цвет, равномерность, время варки, коэффициент разваримости и общая балловая оценка) зерна. Содержание белка в исследуемых генотипах варьировалось от 24,03% до 26,70%, крахмала — от 40,20% до 46,90%. Максимальные показатели установлены в зерне следующих линий: белок — 26,70% в линии 1-09-5R7, крахмал — 46,90% - 54-08-6. Более крупное зерно отмечено у генотипов 102-04-8 (252,1г.), 31-07-1 (223,0г.). Высоким натурным весом характеризовались линии 54-08-6 и 31-07-1 (811г/л). Средний показатель коэффициента разваримости составил 4,8 балла, цвет вареных семян — 4,6 балла. Кулинарную оценку в 4,8 балла на уровне сорта стандарта Касиб получили линии 1-09-5R7, 326-98№2c24 и 93-04-2-2. Анализ данных показателей позволил выделить исходный материал для создания высококачественных форм гороха. Показано, что научные исследования сосредоточены на изучении качества семян с целью выведения новых сортов, оптимально адаптированных для выращивания в производственных условиях.