THE USE OF MULTIVARIATE FACTOR ANALYSIS IN THE SELECTION OF SPRING BARLEY FOR ADAPTABILITY TO VARIOUS ENVIRONMENTAL CONDITIONS | ӘР ТҮРЛІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРҒА БЕЙІМДЕЛУ ҮШІН ЖАЗДЫҚ АРПАНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫНДА КӨП ӨЛШЕМДІ ФАКТОРЛЫҚ ТАЛДАУДЫ ҚОЛДАНУ | ПРИМЕНЕНИЕ МНОГОМЕРНОГО ФАКТОРНОГО АНАЛИЗА В СЕЛЕКЦИИ ЯРОВОГО ЯЧМЕНЯ НА АДАПТИВНОСТЬ К РАЗЛИЧНЫМ УСЛОВИЯМ СРЕДЫ

Английский. Multivariate analysis of variance of quantitative and morpho-biological traits of 155 samples of barley (Hordeum vulgare L.) of different ecological and geographical origin made it possible to identify the most adaptively valuable traits, which include the germination rate under saline conditions, the total weight of 14-day-old seedlings, the number and length of seminal roots. Of the production traits, the number of grains per ear, grain weight per ear and protein content in combination with early maturity are significant. Statistical analysis of the data has shown that the studied variety samples according to the “number of grains per ear” and “grain weight per ear” traits demonstrate a consistently high positive correlation relationship, regardless of the years of study and their cultivation areas. In this regard, the “number of grains per ear” trait can be used as the main factor in increasing crop yields in adverse ecosystems of the Aral Sea region of Kazakhstan.

казахский. Әр түрлі экологиялық және географиялық тегі бойынша шыққан арпаның 155 үлгісінің (Hordeum vulgare L.) сандық және морфо-биологиялық сипаттамаларын көп факторлы дисперсиялық талдау арқылы құнды белгілер анықталды, оларға тұздану кезіндегі өну қарқындылығы, 14 күндік көшеттердің жалпы массасы, ұрық тамырларының саны мен ұзындығы жатады. Өнімділік белгілерінің ішінде масақтың дәндер саны, масақтың дән массасы, ақуыз мөлшері және ерте пісуі қасиеті маңызды болып табылады. Статистикалық талдаулар арқылы зерттелген сортүлгілерде масақтағы дәндер саны және масақтағы дән салмағы арасында тұрақты жоғары оң корреляциялық байланысы анықталды. Осыған байланысты Қазақстандық Арал өңірінің қолайсыз экожүйелерінде «масақтағы дәндер саны» белгісін өнімділікті арттырудың маңызды факторы ретінде пайдалануға болады.

Русский. Многофакторный дисперсионный анализ количественных и морфо-биологических признаков 155 образцов ячменя (Hordeum vulgare L.) различного эколого-географического происхождения позволил выделить наиболее адаптивно ценные признаки, к которым относятся интенсивность прорастания в условиях засоления, общая масса 14-суточных проростков, число и длина зародышевых корней. Из признаков продуктивности значимы число зерен в колосе, масса зерна с колоса и содержание белка в сочетании со скороспелостью. Статистический анализ данных показал, что у изучаемых сортообразцов по признакам число зерен в колосе и масса зерна с колоса проявляется стабильно высокая положительная корреляционная связь независимо от годов исследования и зон их возделывания. В связи с этим, признак «число зерен в колосе" можно использовать в качестве основного фактора повышения урожайности в неблагоприятных экосистемах Казахстанского Приаралья.