ZONING OF THE TERRITORY OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN BY THE DEGREE OF RISK OF RABIES IN ANIMALS | ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУМАҒЫНДА ЖАНУАРЛАР ҚҰТЫРЫҒЫ ТУЫНДАУ ҚАУІПТІЛІГІНІҢ ДӘРЕЖЕСІ БОЙЫНША АЙМАҚТАНДЫРУ | ЗОНИРОВАНИЕ ТЕРРИТОРИИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ПО СТЕПЕНИ РИСКА ВОЗНИКНОВЕНИЯ БЕШЕНСТВА ЖИВОТНЫХ

Английский. This scientific article presents a methodology for zoning the territory of the Republic of Kazakhstan in relation to the susceptibility to the occurrence of animal rabies based on the method of modeling the geographical spread of the disease using the principle of maximum entropy – Maxent. The work was carried out usingretrospective data on rabies outbreaks in the Republic for the period 2007-2018. The model showed a fairly high predictive ability, the AUC value, depending on the category of animals (agricultural, domestic, wild) was from 0.782±0.031 to 0.859±0.042. In other words, the obtained probability distributions with a sufficiently high degree of confidence allow us to describe the distributionof existing cases of rabies in the territory of the Republic of Kazakhstan, depending on the combination of natural, climatic and geographical factors. In accordance with the practice of the Veterinary service of the Republic, the risk values were averaged using the administrative division of the country at the municipal level. Risk values within municipal districts were ranked according to the levels: low, medium, high, and very high risk. The results of modeling the epizootic manifestation of rabies confirm the previously identified patterns of linking outbreaks to a certain combination of natural and climatic conditions. The obtained maps are the basis forrecommendations of the veterinary service of the Republic of Kazakhstan in the development of anti-epizootic measures aimed at preventing animal rabies.

казахский. Құтырық сияқты табиғи-ошақтық аурулар, адамның қатысуынсыз ландшафтық-климаттық факторлардың белгілі бір үйлесімі бар аумақтарда тұрақтану қабілетімен сипатталады. Қазақстан Республикасының аумағында құтырық жыл сайын спорадикалық тұтанулар түрінде, шектеулі аумақтарда тіркеліп, аумақтағы індеттік жағдай ветеринариялық қызметтің қатаң қадағалауында болып, үй, ауыл шаруашылығы және жабайы жануарлар популяцияларына қатысты кешенді дауалау шаралары атқарылып отырылады.Бұл жұмыста экологиялық тауашаны моделдеу әдісін қолдана отырып, аумақтың, аурудың туындауына ұшырағыштығына қатысты, аймақтарға бөлумүмкіндігі ұсынылған. Табиғи-климаттық жағдайларды сипаттайтын факторлар ретінде: 1) BIOCLIM айнымалы жиынтығы; 2) теңіз деңгейінен биіктігі; 3) жер жамылғысының типі; 4) Жасыл биомассаның максималды мөлшері пайдаланылды. Моделдеу нәтижелері, құтырыққа қатысты ҚР солтүстік және оңтүстікшығыс шекараларының бойында жоғары қауіптілікті көрсетіп отыр, бұл, аурудың осы аймақтарда тек тарихи тіркелуін ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортаның ықтимал қолайлы жағдайларын да ескереді. Еліміздегі ветеринариялық қызметтің талаптарына сәйкес, торлы қауіптілік карталары,әкімшілік аудандардағы қауіптілік мәндерін орташалау және төрт санат бойынша саралау арқылы, категориялық карталарға айналдырылды: төмен,орташа, жоғары және өте жоғары. Алынған карталар, аймақтық індетке қарсы іс-шараларды әзірлеу үшін негіз ретінде ветеринариялық қызметке ұсыныстар ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Русский. В данной научной статье представлена методология зонирования территории Республики Казахстан в отношении подверженности возникновению бешенства животных на основе метода моделированиягеографического распространения болезни с использованием принципа максимальной энтропии – Maxent. Работа проведена с использованием ретроспективных данных о вспышках бешенства в Республике за период 2007 – 2018 гг. Модель показала достаточно высокую предсказательную способность,величина AUC, в зависимости от категории животных(сельскохозяйственные, домашние, дикие) составляла от 0,782±0,031 до 0,859±0,042. То есть, полученные распределения вероятностей с достаточно высокой степенью достоверности позволяют описывать распределение имеющихся случаев бешенства на территории РК в зависимости от совокупности природно-климатических и географических факторов.В соответствии с практикой Ветеринарной службы Республики, значения риска были усреднены с использованием административного деления страны на муниципальном уровне. Значения риска в пределахмуниципальных районов были ранжированы в соответствии с уровнями: низкий, средний, высокий и очень высокий риск. Результаты моделирования эпизоотического проявления бешенства,подтверждают выявленные ранее закономерности о привязке вспышек к определенной комбинации природно-климатических условий. Полученные карты положены в основу рекомендаций ветеринарной службе РК приразработке противоэпизоотических мероприятий, направленных на профилактику бешенства животных.