ASSESSMENT OF FLOW FLUCTUATIONS IN THE OYIL RIVER UNDER NONSTATIONARY CLIMATE CONDITIONS | КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ | ОЦЕНКА КОЛЕБАНИЙ СТОКА Р. ОЙЫЛ В УСЛОВИЯХ НЕСТАЦИОНАРНОСТИ КЛИМАТА

Английский. This article deals with the issues of changes in river flow in the Oyil River basin caused by nonstationary climatic and anthropogenic conditions. To assess the hydrometeorological characteristics of the study basin, we used data from the published cadastral materials given in "Basic Hydrological Characteristics", "Multiyear Data on Surface Water Regime and Resources", "Surface Water Resources", "Hydrological Yearbooks" as well as Internet sources. Using well-known statistical processing methods, hydrometeorological characteristics of river runoff were analyzed, graphs and histograms were plotted, which in turn show changes and fluctuations in precipitation, air temperature and river runoff. Hydrological series of hydrometric gauges of the Oyil River basin for the period from 1940 to 2019 were collected and analysed to assess changes in river flow. Changes in river flow in the study basin were determined for two periods: natural and disturbed. For each period, the characteristics of the runoff of different supply were identified by constructing the distribution curves. The changes in the annual flow averaged from 1.5 (river Oyil - Oyil village) to 27 % (river Oyil-Altykarasu, river Oyil-Taisogan) in the direction of reduction. On the hydrological stations Saltogay, Altykarasu and Taisoigan the results of curves of security in the field of high stream flow show considerable decrease in flow from 35 % up to 45 % whereas in the field of low stream flow we observe increase in flow of about 250-300 %, i.e. the water flow in high stream flow has decreased, and in low-water has increased.

казахский. Бұл мақалада климаттық және антропогендік жағдайлардың өзгерісі әсерінен туындаған Ойыл өзені алабы ағындысының тербелісі қарастырылған. Зерттеу алабының гидрометеорологиялық сипаттамаларын бағалау үшін «Негізгі гидрологиялық сипаттамаларда», «Құрлықтың жер үсті суларының режимі мен ресурстары туралы көп жылдық деректер», «Жер үсті суларының ресурстары», «Гидрологиялық жылнамалар», сондай-ақ интернет-көздерде келтірілген жарияланған кадастрлық материалдардан алынған деректер пайдаланылды. Мәліметтерді өңдеудің белгілі статистикалық әдістерін пайдалана отырып, өзен ағындысының гидрометеорологиялық сипаттамалары талданып, графиктер мен гистограммалар тұрғызылды. Олар өз кезегінде жауын-шашынның, ауа температурасының және өзен ағындысының өзгеруін көрсетеді. Өзен ағындысының тербелісін бағалау үшін Ойыл өзені алабының 1940 жылдан 2019 жылға дейінгі аралықтағы гидрометриялық тұстамалардағы гидрологиялық қатарлары жиналып, талданды. Зерттеу алабындағы өзен ағындысының өзгерістері табиғи және бұзылған екі кезең үшін анықталған. Әрбір кезең үшін үлестірім қисықтарын тұрғызу арқылы ағынды сипаттамаларының түрлі қамтамасыздықтағы ықтимал мәндері анықталған. Жылдық ағынды мәндерінің өзгеруі орта есеппен 1,5 % (Ойыл өз.– Ойыл а.) 27 % (Ойыл өз. – Алтықарасу а., Ойыл өз. – Тайсоған а.) дейін төмендеді. Талтоғай, Алтықарасу және Тайсойған тұстамалары бойынша қамтамасыздақ қисығының жоғарғы су өтімдері аумағында ағынды мәндері 35 %-дан 45 %-ға айтарлықтай төмендегенін, ал қамтамасыыздық қисығының төменгі су өтімдер аумағында ағындының 250-300 %-ға көтерілгенін, яғни су тасу кезінде ағындының төмендегенін, ал сабалық кезеңде көтерілгенін байқауға болады.

Русский. В данной статье рассмотрены вопросы изменения речного стока бассейна р. Ойыл, вызванные нестационарностью климатических и антропогенных условий. Для оценки гидрометеорологических характеристик изучаемого бассейна использовались данные из опубликованных источников, а также в интернет-источниках о расходах воды и метеопараметров изучаемого района. С использованием известных статистических методов обработки проанализированы гидрометеорологические характеристики речного стока, построены графики и гистограммы, которые в свою очередь показывают изменение и колебание осадков, температуры воздуха и речного стока. Для оценки изменения речного стока были собраны и проанализированы гидрологические ряды гидрометрических створов бассейна р. Ойыл за период с 1940 по 2019 гг. Изменения речного стока в исследуемом бассейне определены для двух периодов: естественного и нарушенного. Для каждого периода выявлены вероятностные значения характеристик стока различной обеспеченности на основе построения кривых распределений. Изменения годового стока в среднем составляют от 1,5 (р. Ойыл – пос. Ойыл) до 27 % (р.Ойыл-Алтыкарасу, р.Ойыл-Тайсоган) в сторону уменьшения. По створам Талтогай, Алтыкарасу и Тайсойган результаты кривых обеспеченности в области больших расходов воды показывают значительное уменьшение стока от 35 % до 45 %, тогда как в области низких расходов наблюдаются увеличение стока порядка 250-300 %, т.е. сток воды во время весеннего половодья уменьшился, а в меженный период - увеличился.