COMPARATIVE ASSESSMENT OF DUST COLLECTION ABILITY OF HAWTHORN LEAVES | ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ | СРАВНИТЕЛЬНАЯ ОЦЕНКА ПЫЛЕУЛАВЛИВАЮЩЕЙ СПОСОБНОСТИ ЛИСТЬЕВ БОЯРЫШНИКА

Английский. The article provides data on a comparative assessment of the dust-holding capacity of hawthorn in 3 ecological and climatic areas: ecological and climatic region No. 1 - Semey, studied inside residential areas and plantings along the roads of the central part of the city; ecological and climatic region No. 2 - Almaty, studied inside residential areas and plantings along the roads of the central part of the city; ecological and climatic region No. 3 – standard hawthorn plantings, which in our case act as a control region. The studied hawthorns grow on the same leveled ecological background in the arboretum of the Issyk State Dendrological Park, located in the foothill zone 50 km from Almaty. Meteorological factors can have a significant impact on particles deposited on the leaf blades of woody plants. The soil and climatic conditions of Almaty and Semey contribute to the weak occurrence of dust storms, which affects the amount of suspended particles. The maximum number of days with dust storms is observed in the dry summer months in all three ecological and climatic regions. In this case, the prevailing wind speed is 6-9 m/s, with a short-term increase of up to 15-17 m/s observed. The least amount of precipitation occurs in the third ecological-climatic region – the reference area. The maximum amount of precipitation for region No. 3 - precipitation in this area is no less than in the zone of sufficient moisture, but its peculiar distribution and the high temperature background of the warm period create arid conditions; significant precipitation often falls in liquid form during the day hours (74%).

казахский. Мақалада 3 экологиялық-климаттық учаскедегі доланалардың шаңды тұндыру қабілетін салыстырмалы бағалау туралы мәліметтер келтірілген: №1 экологиялық - климаттық аудан-Семей қаласы, тұрғын үй кварталының ішінде және қаланың орталық бөлігінің жол бойындағы екпелер зерттелді; №2 экологиялық – климаттық аудан-Алматы қаласы, тұрғын үй кварталының ішінде және қаланың орталық бөлігінің жол бойындағы екпелер зерттелді; №3 экологиялық - климаттық аудан-біздің жағдайда бақылау ауданы ретінде әрекет ететін долананың анықтамалық екпелері.Зерттелетін долана Алматы қаласынан 50 км қашықтықта тау бөктерінде орналасқан Есік мемлекеттік дендрологиялық паркінің арборетумында бір деңгейлі экологиялық фонда өседі. Метеорологиялық факторлар ағаш өсімдіктерінің жапырақ табақшаларында түсетін бөлшектерге айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Алматы және Семей қалаларының топырақ-климаттық жағдайлары шаңды дауылдардың әлсіз көрінуіне ықпал етеді, бұл тоқтатылған бөлшектердің санына әсер етеді. Шаңды дауылдармен күндердің ең көп саны жаздың құрғақ айларында барлық үш экологиялық-климаттық аудандарда байқалады. Бұл ретте желдің жылдамдығы 6-9м/с басым, 15-17м/с дейін қысқа мерзімді күшейту байқалады, жауын-шашынның ең аз мөлшері үшінші экологиялық – климаттық аудан-эталондық учаскеге келеді. № 3 аудан үшін жауын – шашынның максималды мөлшері-бұл ауданда жауын-шашын жеткілікті ылғалдылық аймағынан кем емес, бірақ олардың ерекше таралуы және жылы кезеңнің жоғары температуралық фоны құрғақшылық жағдайларын тудырады, айтарлықтай жауын-шашын күндізгі уақытта сұйық түрінде жиі түседі (74%). Орта позицияны екінші экологиялық-климаттық учаске алады-465 мм.

Русский. В статье приводятся данные сравнительной оценки пылеудерживающей способности боярышника на 3 эколого-климатических участках: эколого-климатический район №1 – г.Семей, исследованы внутри жилых кварталов и насаждения вдоль дорог центральной части города; эколого-климатический район №2 – г.Алматы, исследованы внутри жилых кварталов и насаждения вдоль дорог центральной части города; эколого-климатический район №3 – эталонные насаждения боярышника, выступающие в нашем случае как контрольный район. Исследуемые боярышники произрастают на одном выровненном экологическом фоне в арборетуме Иссыкского государственного дендрологического парка, расположенного в предгорной зоне в 50 км от г.Алматы. Метеорологические факторы могут оказывать существенное воздействие на частицы, осаждающиеся на листовых пластинках древесных растений. Почвенно-климатические условия г.Алматы и г.Семея способствуют слабому проявлению пыльных бурь, что сказывается на количестве взвешенных частиц. Максимальное число дней с пыльными бурями отмечается в засушливые летние месяцы по всем трем эколого-климатическим районам. При этом преобладает скорость ветра 6-9 м/с, наблюдается кратковременное усиление до 15-17 м/с. Наименьшее количество осадков приходится на третий эколого-климатический район – эталонный участок. Максимальное количество осадков для района № 3 – осадков в этом районе не меньше, чем в зоне достаточного увлажнения, но своеобразное их распределение и высокий температурный фон теплого периода создают условия засушливости, значительные осадки чаще выпадают в жидком виде в дневные часы (74 %).