ANALYSIS OF TECHNOGENIC POLLUTION AND SALINIZATION OF DEGRADED LANDS IN MAKAT DISTRICT, ATYRAU REGION | АТЫРАУ ОБЛЫСЫ МАҚАТ АУДАНЫНДАҒЫ БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІҢ ТЕХНОГЕНДІК ЛАСТАНУЫ МЕН ТҰЗДАНУЫН ТАЛДАУ | АНАЛИЗ ТЕХНОГЕННОГО ЗАГРЯЗНЕНИЯ И ЗАСОЛЕНИЯ НАРУШЕННЫХ ЗЕМЕЛЬ МАКАТСКОГО РАЙОНА АТЫРАУСКОЙ ОБЛАСТИ

Английский. Environmental pollution is increasingly occurring in human life and ecosystems. Here, natural resources such as water, soil, and air are polluted by the use of fossil fuels, mining development, waste incineration, and industrial wastewater spills. Heavy metals are the main sources of environmental pollution due to their toxicity, long life in the atmosphere, and the ability to accumulate in the human body through bioaccumulation.  Therefore, the identification and tracking of the main polluting factors is considered a very important issue. The article was considered to study the content of pollutants in oil and gas development in the Makat District of Atyrau region, to analyze the distribution of oil residues in the soil, and to assess the impact on the ecosystem. It was also carried out to develop methods for the restoration and improvement of soil contaminated with oil waste, including various hydrocarbons, heavy metals, and other chemical compounds.  Soils at the studied points in the territory showed that among heavy metals, lead (Pb) was contaminated, it was proved that its content exceeds 4 times MPC at all depths. At the same time, the swamp was characterized by a high level of salinity, and the predominance of calcium-sodium and sulfate-chloride types of salts, it was found that the soil is highly carbonate.

казахский. Қоршаған ортаның ластануы адам өмірінде және экожүйеде көбірек орын алуда. Мұнда қазба отынды пайдаланудан, тау-кен өндірісін дамытудан, қалдықтарды жағудан, өнеркәсіптік ағынды сулары төгілуден су, топырақ және ауа сияқты табиғи ресурстар ластануда.  Қазіргі уақытта ауыр металдар улылығымен, атмосферада ұзақ өмір сүруімен және биоаккумуляция арқылы адам ағзасында жиналу қабілетімен қоршаған ортаны ластаушы көздердің негізгісі болып отыр.  Сондықтан негізгі ластаушы факторларды анықтау мен қадағалау өте маңызды мәселе ретінде қарасырылуда. Мақала Атырау облысы Мақат ауданынадағы мұнай – газ игерудегі ластаушы заттардың құрамын зерттеу, топырақтағы мұнай қалдықтарының таралуын зерханалық талдау және экожүйеге әсерін бағалау мақсатында қарастырылды. Сонымен қатар мұндағы мұнай қалдықтарымен, соның ішінде әртүрлі көмірсутектермен, ауыр металдармен және басқа химиялық қосылыстармен ластанған, тұзданған топырақты қалпына келтіру мен жақсарту әдістерін әзірлеу мақсатында жүргізілді.  Аумақтағы зерттелген нүктелердегі топырақтар ауыр металдардың ішінде қорғасынмен (Pb) ластанғанын көрсетті, оның құрамы барлық тереңдікте 4 есе шекті рұқсат етілген концентрациядан асатындығы дәлелденді. Сондымен қатар батпақ тұзданудың жоғары деңгейімен сипатталынды, ал тұздардың кальций-натрий мен сульфатты-хлоридті түрінің басым болып,  топырақ жоғары карбонатты екендігі анықталды.

Русский. Загрязнение окружающей среды занимает все больше и больше места в жизни человека и экосистемах. Природные ресурсы, такие как вода, почва и воздух, загрязняются из-за использования ископаемого топлива, развития горнодобывающей промышленности, сжигания отходов, разливов промышленных сточных вод.  В настоящее время тяжелые металлы являются основными источниками загрязнения окружающей среды из-за их токсичности, долговечности в атмосфере и способности накапливаться в организме человека посредством биоаккумуляции.  Поэтому выявление и отслеживание основных загрязняющих факторов рассматривается как очень важный вопрос. Статья была рассмотрена с целью изучения состава загрязняющих веществ в нефтегазодобывающей отрасли Макатского района Атырауской области, анализа распространения нефтяных отходов в почве и оценки воздействия на экосистему. Он также был проведен с целью разработки методов восстановления и улучшения засоленных почв, загрязненных нефтяными отходами, в том числе различными углеводородами, тяжелыми металлами и другими химическими соединениями. Почвы в исследуемых точках на территории показали загрязнение свинцом (Pb) среди тяжелых металлов, содержание которых на всех глубинах оказалось более чем в 4 раза превышающим ПДК. Кроме того, болото характеризовалось высоким уровнем засоления, при этом преобладала кальциево-натриевая и сульфатно-хлоридная формы солей, и было установлено, что почва сильно карбонатная.