DEVELOPMENT OF A BUCKWHEAT VARIETY MODEL FOR THE CONDITIONS OF THE STEPPE ZONE OF KAZAKHSTAN | ҚАЗАҚСТАННЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРАҚҰМЫҚ СОРТЫНЫҢ МОДЕЛІН ӘЗІРЛЕУ | РАЗРАБОТКА МОДЕЛИ СОРТА ГРЕЧИХИ ДЛЯ УСЛОВИЙ СТЕПНОЙ ЗОНЫ КАЗАХСТАНА

Английский. The analysis of long-term meteorological data on weather conditions and related factors limiting buckwheat productivity allowed us to formulate the main approaches to creating a theoretical model of the variety for the conditions of the Akmola region. It is based on the study of the existing gene pool of buckwheat culture and the creation of model varieties on this basis. A long-term assessment of yield and quality parameters, as well as the specifics of the applied agricultural technologies in a harsh continental climate, has been carried out. The most significant features for which it is necessary to improve existing varieties are highlighted. In conditions of a short growing season, the problem of early ripening and harmonious ripening of grain is of particular importance. An important feature is the property of limited cultural branching. One of the main directions in the design of the model will be the creation of molds with large grain and low filminess, which will significantly increase the yield of kernels during processing. Among the quality parameters, along with coarse-graininess and filminess, the nature of the grain, the alignment of the fruits, and the culinary evaluation of the porridge are also highlighted. The sum of the technological indicators is determined by the alignment, grain size, digestibility coefficient and overall culinary assessment. Based on the systematized data, a variety model is proposed. A map of the technical level of a new buckwheat variety has been created, including the following parameters: grain yield, weight of 1000 grains, plant height, vegetation duration, resistance to lodging and shedding, filminess and cold resistance.

казахский. Қарақұмықтың өнімділігін шектейтін ауа-райының көпжылдық метеодеректеріне және онымен байланысты факторларға жүргізілген талдау Ақмола облысының жағдайлары үшін сорттың теориялық моделін құрудың негізгі тәсілдерін тұжырымдауға мүмкіндік берді. Қарақұмық мәдениетінің қолда бар генофондын зерттеуге және осы негізде модельдік сорттарды құруға негізделген. Өнімділік пен сапа параметрлеріне, сондай-ақ қатаң континенттік климат жағдайында қолданылатын агротехнологиялардың ерекшеліктеріне көпжылдық бағалау жүргізілді. Қолданыстағы сорттарды жақсартуды қажет ететін ең маңызды белгілер анықталды. Қысқа вегетациялық кезеңде астықтың ерте жетілуі және достық пісуі мәселесі ерекше маңызға ие. Мәдениеттің шектеулі тармақталу қасиеті маңызды белгі болып табылады. Модельді жобалаудағы негізгі бағыттардың бірі ірі дәнді және төмен пленкалы формаларды құру болады, бұл өңдеу кезінде ядро шығымдылығын едәуір арттыруға мүмкіндік береді. Сапа параметрлерінің ішінде дәннің табиғаты, жемістердің туралануы, ботқаның аспаздық бағасы ірі дәнді және пленкамен қатар ерекшеленеді. Технологиялық көрсеткіштердің қосындысы астықтың туралануымен, мөлшерімен, қайнау коэффициентімен және жалпы аспаздық бағалаумен анықталады. Жүйеленген мәліметтер негізінде сорт моделі ұсынылады. Қарақұмықтың жаңа сортының техникалық деңгейінің картасы келесі параметрлерді қамтиды: астық өнімділігі, 1000 дәннің массасы, өсімдіктің биіктігі, вегетациялық кезеңнің ұзақтығы, тұруға және төгілуге төзімділік, пленка және суыққа төзімділік.

Русский. Проведенный анализ многолетних метеоданных погодных условий и связанных с ними факторов ограничивающих продуктивность гречихи позволил сформулировать основные подходы к созданию теоретической модели сорта для условий Акмолинской области. В основу положено изучение имеющегося генофонда культуры гречихи и создание на этой основе модельных сортов. Проведена многолетняя оценка параметров урожайности и качества, а также особенности применяемых агротехнологий в условиях жесткого континентального климата. Выделены наиболее значимые признаки по которым необходимо проводить улучшение существующих сортов. В условиях короткого вегетационного периода особое значение приобретает проблема скороспелости и дружного созревания зерна. Важным признаком становится свойство ограниченного ветвления культуры. Одним из главных направлений в конструктировнии модели будет создание форм, обладающих крупным зерном и низкой пленчатостью,что позволить значительно увеличить выход ядрицы при обработке. Среди параметров качества наряду с крупнозерностью и пленчатостью также выделены натура зерна, выровненность плодов, кулинарная оценка каши. Сумма технологических показателей определяется выровненностью, крупностью зерна, коэффициентом разваримости и общей кулинарной оценкой. На основании систематизированных данных предложена модель сорта. Создана карта технического уровня нового сорта гречихи включающая следующие параметры: урожайность зерна, массу 1000 зерен, высоту растения, продолжительность вегетации, устойчивость к полеганию и осыпанию, пленчатость и холодостойкость.