PL: Ocena sposobu odżywiania dawnych populacji na podstawie badań laboratoryjnych i źródeł historycznych | EN: Evaluation of food habits of old human populations according to laboratory analysis and historical sources

abstractPL: W niniejszej pracy analizowano problem odżywiania ludzi, żyjących w czasach średniowiecza. W części teoretycznej przedstawiono i omówiono rolę podstawowych składników odżywczych takich jak białka, tłuszcze, węglowodany oraz woda. Rozpatrzono odżywianie w kontekście podstawowych potrzeb żywego organizmu. Rozważono ewolucję w odżywianiu ludzi od czasów zbieractwa po okres industrializacji i intensyfikacji rolnictwa. Przedstawiono sposób życia ludzi z okresu średniowiecza, ich system społeczny, dostępność do artykułów spożywczych a także wierzenia i sposoby pochówku zmarłych. Omówiono analizowane pierwiastki chemiczne w kontekście ich źródła, niedoboru oraz nadmiaru. Celem niniejszej pracy była ocena stanu odżywiania mieszkańców średniowiecznego Wrocławia na podstawie analizy ich kości oraz źródeł historycznych. W części badawczej poddano analizie wyniki zawartości wybranych pierwiastków w kościach. Wykorzystano w tym celu analizę wariancji i Test Duncana w pakiecie statystycznym Statistica13.1. Badawczo określono zawartość wapnia, cynku, baru, strontu, fosforu, magnezu i żelaza w zależności od miejsca pochówku, płci, fazy rozwoju oraz rodzaju kości. Wszystkie badane kości pochodzą z wrocławskich nekropolii- parafii św. Barbary, parafii św. Doroty i parafii św. Macieja. Są to kości ciemieniowe lub żebrowe. Nie dla wszystkich próbek można było jednoznacznie określić płeć, stąd też obok mężczyzn i kobiet analizowano również osobno "grupę" X. Fazy rozwoju przyporządkowane dla danego materiału to Infans I, Infans II, Juvenis, Maturus i Adultus. Na podstawie zawartości mikro- i makroelementów w kościach ludzi czasów średniowiecznych, próbowano dokonać oceny ich stanu odżywiania. W celu ustalenia proporcji między pokarmami pochodzenia zwierzęcego i roślinnego w diecie osób, których kości badano, wykorzystano stosunki pierwiastków Zn/Ca oraz Sr/Ca. Na podstawie analizowanych danych stwierdzono, że nie było istotnych statystycznie różnic w odżywianiu między kobietami i mężczyznami. Odnosząc się do miejsca pochówku, w obu przypadkach stwierdzono, że u osób pochowanych na cmentarzu przy parafii św. Macieja, zawartość mięsa w diecie była statystycznie mniejsza niż w innych lokalizacjach. Założono zatem, że na cmentarzu tym chowani byli ludzie ubożsi niż u św. Doroty i św. Barbary. Odnosząc się do fazy rozwoju stwierdzono, że zawartość mięsa w diecie zwiększała się wraz z wiekiem. Osoby w wieku młodzieńczym oraz dorośli spożywali więcej produktów pochodzenia zwierzęcego aniżeli dzieci, u których w diecie dominowała żywność pochodzenia roślinnego.

abstractEN: In this paper we analyzed the problem of human nutrition in the Middle Ages. The role of essential nutrients such as proteins, fats, carbohydrates and water is discussed and discussed in the theoretical section. Nutrition has been considered in the context of the basic needs of the living organism. The evolution of human nutrition from harvesting to industrialization and intensification of agriculture has been considered. The way of life of people from the Middle Ages, their social system, availability of foodstuffs as well as beliefs and ways of burial of the dead were presented. The analyzed chemical elements are discussed in the context of their source, deficiency and excess. The aim of this study was to assess the nutritional status of medieval Wroclaw inhabitants on the basis of their analysis of bone and historical sources. In the research part the results of the content of selected elements in bones were analyzed. The analysis of variance and the Duncan Test were used in statistical package Statistica13.1 for this purpose. The content of calcium, zinc, barium, strontium, phosphorus, magnesium and iron, depending on the place of burial, sex, development phase and bone type, has been determined. All examined bones come from the Wrocław necropolis - St. Barbara, the parish of Sts. Dorota and the parish of Sts. Maciej. These are the parietal or ribs that are not for everyone, but the sex of the third sex X. The development phases associated with the material are Infans I, Infans II, Juvenis, Maturus and Adultus. Based on the content of micro- and macroelements in bones of people of medieval times, attempts were made to assess their nutritional status. The ratio of Zn/Ca and Sr/Ca was used to determine the proportion of animal and vegetable foods in the diet of people whose bones were examined. Based on the data analyzed, it was found that there were no statistically significant differences in nutrition between men and women. Referring to the place of burial, in both cases it was found that in people buried in the cemetery of the parish of Sts. Maciej, the meat content of the diet was statistically less than in other locations. It was therefore assumed that the cemetery was hiding poorer people than at St. Dorota and St. Barbara. Referring to the development phase, it was found that meat content in the diet increased with age. People in adolescence and adults consumed more products of animal origin than those with more plant origin.

status: finished