PL: Oznaczanie zawartości toksycznych pierwiastków śladowych w napojach roślinnych | EN: Determination of toxic trace elements in plant-based beverages

abstractPL: Rozwój cywilizacji, a tym samym wielu sektorów przemysłu i innych dziedzin życia człowieka doprowadził do zanieczyszczenia środowiska naturalnego substancjami szkodliwymi dla zdrowia i życia ludzi. Należą do nich toksyczne pierwiastki, takie jak: arsen, kadm, ołów i rtęć, które w wyniku działalności człowieka oraz środowiskowych procesów chemicznych powodują zanieczyszczenie powietrza, wody i gleb, a następnie pobierane są przez system korzeniowy roślin i kumulowane w ich tkankach. Spożywana żywność, a w szczególności produkty pochodzenia roślinnego stanowią główne źródło narażenia człowieka na pierwiastki toksyczne, które nawet w minimalnym stężeniu mogą powodować poważne uszkodzenia organizmu. Konieczne jest więc kontrolowanie poziomów śladowych pierwiastków toksycznych w żywności. Celem pracy było oznaczenie zawartości śladowych pierwiastków toksycznych w napojach roślinnych dostępnych na rynku polskim. Sprawdzono, czy rodzaj surowca i jego metoda uprawy, firma oraz fortyfikacja wpływa na zawartość toksycznych pierwiastków śladowych w badanych produktach. Dokonano również porównania zawartości pierwiastków w surowcach z najwyższymi dopuszczalnymi wartościami według aktualnie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Zdrowia. Materiał badawczy stanowiło 37 produktów 11 różnych producentów, odznaczających się odmiennym składem oraz surowcem, z którego zostały otrzymane, z czego 8 prób stanowiły napoje migdałowe, 3 próby napoje kokosowe, 2 próby napoje z orzechów laskowych, 7 prób napoje owsiane, 9 prób napoje ryżowe, 7 prób napoje sojowe oraz 1 próba napoju na bazie quinoa. Badaniom poddane zostały napoje zarówno fortyfikowane, jak i te niewzbogacane witaminami i składnikami mineralnymi oraz produkty, które powstały z surowca uprawianego metodą ekologiczną i konwencjonalną. Oznaczenie zawartości arsenu wykonano techniką atomizacji w piecu grafitowym (GF-AAS), natomiast kadmu i ołowiu przy użyciu techniki płomieniowej (F-AAS) przy wykorzystaniu spektrometru absorpcji atomowej firmy Varian. Oznaczenie zawartości rtęci w próbkach wykonano przy wykorzystaniu spektrometru absorpcji atomowej AMA 254 w technice amalgamacji. Zawartość arsenu, ołowiu i rtęci we wszystkich badanych napojach roślinnych była niska i nie przekraczała dopuszczalnego stężenia określonego w polskim ustawodawstwie, natomiast zawartość kadmu została przekroczona w próbkach napojów kokosowych i owsianych.

abstractEN: The development of civilization, many sectors of industry and other areas of human life has led to pollution of the natural environment with substances harmful to human health and life. These include toxic elements, such as arsenic, cadmium, lead and mercury, which as a result of human activity and environmental chemical processes cause air, water and soil pollution, and are then taken up by the plant root system and accumulated in their tissues. Consumed food, especially plant products are the main source of human exposure to toxic elements, which even in minimal concentrations can cause serious damage to the body. It is necessary to control the levels of trace toxic elements in food. The aim of this work was to determine the content of toxic trace elements in plant-based beverages. It was checked the type of raw material and cultivation method, company and fortification affect the content of toxic trace elements in the tested products. A comparison was also made of the content of elements in raw materials with the maximum values according to the current Regulation of the Minister of Health. The material tested consisted of 37 products from 11 different producers characterized by different composition and raw material of witch 8 samples were almond-based beverages, 3 samples coconut-based beverages, 2 samples hazelnut-based beverages, 7 samples oat-based beverages, 9 samples rice-based beverages, 7 samples soy-based beverages and 1 sample of quinoa-based beverages. The tested products were both fortified and not enriched with vitamins and mineral components and products from raw material cultivated using organic and conventional methods. The arsenic content was determined by atomization in a graphite furnace (GF-AAS), while cadmium and lead using a flame technique (F-AAS) using a Varian atomic absorption spectrometer. The mercury content of the samples was determined using the AMA 254 atomic absorption spectrometer in the amalgamation technique. The content of arsenic, lead and mercury in all tested plant-based beverages was low and did not exceed the permissible concentration specified in Polish legislation, while the content of cadmium was exceeded in samples of coconut-based beverages and oat-based beverages.

status: finished