PL: Wpływ wybranych czynników agrotechnicznych na wzrost, plonowanie i skład chemiczny Stevia rebaudiana Bert. | EN: The effect of selected agronomic factors on growth, yielding and chemical composition of Stevia rebaudiana Bert.

abstractPL: Obecne społeczeństwo boryka się z wieloma chorobami cywilizacyjnymi, które są powodowane przez siedzący tryb życia oraz niewłaściwy sposób odżywiania. Nadmierne spożycie cukru, rozpowszechnione w tak zwanych krajach pierwszego świata, jest jednym z kluczowych przyczyn coraz częstszego występowania otyłości, cukrzycy oraz insulinooporności wśród ludzi. Choroby te ujawniają się również u coraz młodszych osób niż w przeszłości. Zwiększenie dostępności substancji słodzących, które mogłyby stanowić substytut dla cukru może mieć wpływ na obniżenie spożycia cukrów prostych. Surowiec roślinny pochodzący z rośliny Stevia rebaudiana Bert. , w przeciwieństwie do syntetycznych środków słodzących, może znaleźć większą akceptację w diecie przeciętnego konsumenta, gdyż większość ludzi preferuje produkty naturalnego pochodzenia. Stewia, poza słodkim smakiem, zawiera wiele witamin, minerałów oraz substancji bioaktywnych o charakterze prozdrowotnym, których nie zawierają sztuczne środki słodzące. Uprawa stewii w Polsce potencjalnie mogłaby zmniejszyć cenę tych roślin oraz słodzików z nich wytwarzanych ze względu na obniżenie kosztów produkcji i transportu, gdyż obecnie największe uprawy stewii znajdują się w Ameryce Południowej i Chinach. Stewia jest jednak rośliną tropikalną, zatem może nie nadawać się do uprawy w umiarkowanym klimacie Polski. Obecnie, w związku z postępującymi zmianami klimatu, średnia temperatura w Polsce ciągle rośnie, co może mieć znaczenie w uprawie stewii w przyszłości. W ramach rozprawy doktorskiej pt. „Wpływ wybranych czynników agrotechnicznych na wzrost, plonowanie i skład chemiczny Stevia rebaudiana Bert.” oceniono możliwość uprawy stewii (Stevia rebaudiana Bert.) w umiarkowanym klimacie Polski z wykorzystaniem wybranych zabiegów agrotechnicznych w celu optymalizacji technologii uprawy i uzyskania dużego plonu dobrej jakości. W trzech doświadczeniach polowych, prowadzonych w latach 2014-2016, analizowano wpływ nawożenia wykorzystując różne dawki azotu wnoszone przedwegetacyjnie i pogłównie (0+50 kg N•ha-l , 50+50 kg N•ha-1, 100+50 kg N•ha-l, 150+50 kg N•ha-l) oraz formy nawozów azotowych w nawożeniu przedwegetacyjnym (saletra amonowa, siarczan amonu, mocznik), rozstawy (50 cm x 30 cm, 45 cm x 25 cm, 30 cm x 30 cm) jak również częstotliwości nawadniania upraw (dwa razy w tygodniu, raz w tygodniu, w okresie krytycznego niedoboru wody opadowej, brak podlewania). W doświadczeniach wykorzystano rozsadę stewii produkowaną w wielodoniczkach w ogrzewanej szklarni. Doświadczenia zostały założone na początku czerwca, natomiast zbiór przeprowadzono w I lub II dekadzie września. W trakcie prowadzenia doświadczeń dwukrotnie pobrano materiał roślinny do analiz chemicznych. Liście stewii poddano analizie na zawartość suchej masy, polifenoli, cukrów redukujących, azotanów, witaminy C, chlorofilu a, chlorofilu b, karotenoidów, wapnia, potasu, magnezu, fosforu oraz glikozydów stewiolowych. Wykonano także pomiary parametrów biometrycznych obejmujące: wysokość roślin, zasięg boczny, liczbę pędów I rzędu oraz liczbę liści na pojedynczym pędzie. W trakcie zbioru określono plon całkowity ziela stewii, a także liści, pędów oraz odpadu. Zanalizowano także jednostkową masę pojedynczych roślin oraz liści i pędów z nich uzyskanych. Doświadczenia polowe wykazały możliwość uprawy stewii jako rośliny jednorocznej w warunków klimatu południowo-zachodniej Polski oraz znaczący wpływ zastosowanych czynników na jej wzrost, plonowanie oraz jakość otrzymanego surowca. Rośliny stewii dorastały średnio do 57,3 cm wysokości, a ich zasięg boczny wynosił 29,3 cm. Wykazano wpływ nawożenia, rozstawy oraz częstotliwości nawadniania na plonowanie stewii. Sredni plon ziela stewii uprawianej w Polsce wyniósł 2,088 kg•m-2 i oscylował w przedziale od 1,377 kg•m-2 do 2,580 kg•m-2 . Natomiast masa uzyskanych liści z plantacji stewii wyniosła średnio 1,233 kg•m-2 i mieściła się w przedziale od 0,763 kg•m-2 do 1,490 kg•m-2

abstractEN: Today's society is struggling with many lifestyle diseases that are caused by a sedentary lifestyle and improper nutrition. Excessive sugar consumption, widespread in the so-called first world countries, is one of the key causes of the increasing incidence of obesity, diabetes and insulin resistance among people. These diseases are also appearing in younger people than in the past. Increasing the availability of sweeteners that could be a substitute for sugar may reduce the consumption of simple sugars. The plant raw material stevia derived from the Stevia rebaudiana Bert. plant, unlike synthetic sweeteners, may find greater acceptance in the average consumer's diet, as most people prefer natural products. Stevia, apart from its sweet taste, contains many vitamins, minerals and bioactive substances with health-promoting properties that are not present in artificial sweeteners. Cultivation of stevia in Poland could potentially reduce the price of these plants and sweeteners produced from them due to lower production and transport costs, as currently the largest stevia crops are in South America and China. However, it is a tropical plant, therefore it may not be suitable for cultivation in the temperate climate of Poland. Currently, due to ongoing climate change, the average temperature in Poland is constantly increasing, which may be important for the cultivation of stevia in the future. As part of the doctoral dissertation entitled "The effect of selected agronomic factors on growth, yielding and chemical composition of Stevia rebaudiana Bert." the possibility of growing stevia (Stevia rebaudiana Bert.) in the temperate climate of Poland was assessed, using selected agrotechnical treatments in order to optimize the cultivation technology and obtain a large, good-quality crop. In three field experiments, conducted in 2014-2016, the impact of fertilization was analyzed using different doses of nitrogen introduced pre-vegetation and top dressing (0+50 kg N•ha-l , 50+50 kg N• ha-1, 100+50 kg N•ha-l , 150+50 kg N•ha-l ) and forms of nitrogen fertilizers in pre-vegetation fertilization (ammonium nitrate, ammonium sulfate, urea), spacing (50 cm x 30 cm, 45 cm x 25 cm, 30 cm x 30 cm) as also the frequency of irrigation of crops (twice a week, once a week, during the period of critical rainwater shortage, no watering). The experiments used stevia seedlings produced in multi-pots in a heated greenhouse. The experiments were set up at the beginning of June, and the collection was carried out in the first or second decade of September. During the experiments, plant material was collected twice for chemical analyses. Stevia leaves were analyzed for the content of dry matter, polyphenols, reducing sugars, nitrates, vitamin C, chlorophyll a, chlorophyll b, carotenoids, calcium, potassium, magnesium, phosphorus and steviol glycosides. Biometric parameters were also measured, including: plant height, lateral reach, number of first-order shoots and the number of leaves on a single shoot. During harvesting, the total yield of stevia herb, as well as leaves, shoots and waste was determined. The unit weight of individual plants and leaves and shoots obtained from them was also analyzed. Field experiments have shown the possibility of growing stevia as an annual plant in the climate conditions of southwestern Poland and the significant impact of the factors used on its growth, yield and quality of the obtained raw material. Stevia plants grew on average to 57.3 cm in height, and their lateral spread was 29.3 cm. The influence of fertilization, spacing and irrigation frequency on stevia yield was demonstrated. The average yield of stevia herb grown in Poland was 2.088 kg•m-2 and ranged from 1.377 kg•m-2 to 2.580 kg•m-2 . However, the weight of leaves obtained from stevia plantations was on average 1.233 kg•m-2 and ranged from 0.763 kg•m-2 to 1.490 kg•m-2

status: finished

collation: 122