CULTIVATION OF MEDICINAL PLANTS IN NORTHERN KAZAKHSTAN | СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАНДА ДӘРІЛІК ӨСІМДІКТЕРДІ ӨСІРУ | ВЫРАЩИВАНИЕ ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ В СЕВЕРНОМ КАЗАХСТАНЕ

英语. A study of agricultural technology for the cultivation of medicinal herbs took place in Northern Kazakhstan. To obtain high-quality raw materials that are not inferior in pharmacology to wild plants, scientists adhered to agrotechnical standards and techniques. The material grown without zoning or according to the recommendations for other regions may turn out to be useless from the point of view of pharmacology. Therefore, the novelty of these studies lies in the development of scientifically based measures for the cultivation of medicinal plants in the context of regional zoning and the use of rare and endangered species. Purpose of this study: development of an optimal method for cultivating medicinal herbs in Northern Kazakhstan. Research work was carried out in the Akmola region on the farming lands of "Kokterek". The following types of medicinal herbs were selected as objects of research: purple coneflower (Echinacea purpurea Moench), sage (Salvia officinalis), oregano (Origani vulgaris), catnip (Népeta catária), summer adonis (Adónis aestivális), elfdock (Ínula helénium), breckland thyme (Thymus serpyllum). It was revealed that the use of nitrogen fertilizer influenced the increase in field germination of seeds of all plants, field germination in control group was 6.3 - 62.8%, which was lower than in the experimental group. The dry biomass of the aerial part of one plant in sage, oregano, breckland thyme, summer adonis and catnip in the experimental group exceeded the same indicator in the control by 12.6 - 18.0%. The yield of catnip, oregano, sage, breckland thyme and summer adonis in the experimental plot was 1.7-35.8 more than in the control. Consequently, the use of nitrogen fertilizers on biometric indicators and the yield of medicinal herbs, in general, has a positive effect. However, it is not recommended to use mineral fertilizer for the growth of purple coneflower and elfdock.

哈萨克语. Солтүстік Қазақстанда дәрілік шөптерді өсірудің агротехникасын зерттеу басталды. Фармакология бойынша жабайы өсімдіктерден кем түспейтін сапалы шикізат алу үшін агротехникалық нормалар мен әдістерді сақтау қажет. Аудандастыруды ескерместен немесе басқа аймақтарға арналған ұсыныстарға сәйкес өсірілген материал фармакология тұрғысынан пайдасыз болуы мүмкін. Сондықтан осы зерттеулердің жаңалығы өңірлік аудандастыру бөлінісінде және сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді интродукциялауды қолдана отырып, дәрілік өсімдіктерді өсіру жөніндегі ғылыми-негізделген іс-шараларды әзірлеуден тұрады. Зерттеудің мақсаты: Солтүстік Қазақстанда дәрілік шөптерді өсірудің оңтайлы тәсілін әзірлеу. Ақмола облысында «Көктерек» шаруа қожалығы жерінде ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Зерттеу нысандары ретінде дәрілік шөптердің келесі түрлері таңдалды: күңгірт қызылкүрең (Echinacea purpurea Moench), дәрілік сәлбен (Salvia officinalis), кәдімгі жұпаргүл (Origani vulgaris), лимондық көкбасшөп (Népeta catária), жаздық жанаргүл (Adónis aestivális), биік андыз (Ínula helénium), жатаған жебіршөп (Thymus serpyllum). Азот тыңайтқышын пайдалану барлық өсімдіктер тұқымдарының далалық өнгіштігінің артуына әсер еткені анықталды, өйткені тәжірибемен салыстырғанда бақылауда далалық өну 6,3 – 62,8% - ға төмен болды. Дәрілік сәлбен, кәдімгі жұпаргүл, жатаған жебіршөп, жаздық жанаргүл және лимондық көкбасшөпте бір өсімдіктің жербеті бөлігінің абсолюттік құрғақ массасы тәжірибеде бақылаудағы ұқсас көрсеткіштен 12,6 – 18,0% - ға асып түсті. Тәжірибелік учаскеде лимондық көкбасшөп, кәдімгі жұпаргүл, дәрілік сәлбен, жатаған жебіршөп және жаздық жанаргүлдің өнімділігі бақылауға қарағанда 1,7-35,8-ге көп болды. Сондықтан азот тыңайтқыштарын қолдану дәрілік шөптердің биометриялық көрсеткіштеріне және шығымдылығына негізінен оң әсер етеді. Бірақ күңгірт қызылкүрең мен биік андызды өсіру кезінде минералды тыңайтқышты қолданбау ұсынылады.

俄语. Начато исследование агротехники выращивания лекарственных трав в Северном Казахстане. Для получения качественного сырья, не уступающего по фармакологии дикорастущим растениям, необходимо соблюдение агротехнических норм и приемов. Выращенный материал без учета районирования или по рекомендациям для других регионов, может оказаться бесполезным с точки зрения фармакологии. Поэтому новизна данных исследований заключается в разработке научно-обоснованных мероприятий по возделыванию лекарственных растений в разрезе регионального районирования и с применением интродукции редких и исчезающих видов. Цель исследований: разработка оптимального способа выращивания лекарственных трав в Северном Казахстане. Научно-исследовательские работы выполнялись в Акмолинской области на землях крестьянского хозяйства «Коктерек». В качестве объектов исследований выбраны следующие виды лекарственных трав: эхинацея пурпурная (Echinacea purpurea Moench), шалфей лекарственный (Salvia officinalis), душица обыкновенная (Origani vulgaris), котовник лимонный (Népeta catária), адонис летний (Adónis aestivális), девясил высокий (Ínula helénium), тимьян ползучий (Thymus serpyllum). Выявлено, что использование азотного удобрения повлияло на повышение полевой всхожести семян всех растений, т.к. на контроле полевая всхожесть была ниже на 6,3 – 62,8% по сравнению с опытом. Абсолютно сухая масса надземной части одного растения у шалфея лекарственно, душицы обыкновенной, тимьяна ползучего, адониса летнего и котовника лимонного в опыте превышала аналогичный показатель на контроле на 12,6 – 18,0%. Урожайность котовника лимонного, душицы обыкновенной, шалфея лекарственного, тимьяна ползучего и адониса летнего на опытном участке была больше на 1,7-35,8, чем на контроле. Следовательно, использование азотных удобрений на биометрические показатели и урожайность лекарственных трав, в основном, влияет положительно. Но при выращивании эхинацеи пурпурной и девясила высокого рекомендуется не использовать минеральное удобрение.