COLLECTION OF SEEDS OF HALOPHYTIC SHRUBS AND SEMI-SHRUBS (NITRARIA SCHOBERI, CALLIGONUM CAPUT-MEDUSAE SCHRENK) AND DETERMINATION OF THEIR SOWING QUALITIES | АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ГАЛОФИТТІ ӨСІМДІКТЕРДІҢ (NITRARIA SCHOBERI, CALLIGONUM CAPUT-MEDUSAE SCHRENK) ТҰҚЫМЫН ЖИНАУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СЕБУ САПАСЫН АНЫҚТАУ | СБОР СЕМЯН ГАЛОФИТНЫХ КУСТАРНИКОВ И ПОЛУКУСТАРНИКОВ (NITRARIA SCHOBERI, CALLIGONUM CAPUT-MEDUSAE SCHRENK) И ОПРЕДЕЛЕНИЕ ИХ ПОСЕВНЫХ КАЧЕСТВ

英语. This article presents data on the biological and ecological features of halophytic semi-shrubs (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk) of the Aral Sea region in Kazakhstan, that is, in the Kyzylorda region. Based on foreign and domestic scientific literature, a review of the necessary research was conducted, the relevance of the topic and research methods were identified. Based on the data from the scientific literature describing the flora of the region and as a result of field work, information was obtained on the species of halophytes growing in the Kyzylorda region (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk.) seeds were collected. Nitraria schoberi and Calligonum caput-medusae analyzed the quality and germination of seeds. Before determining the germination of Nitraria schoberi seeds, they were placed in water with a temperature of 18-20°C for 2 days. During the laboratory examination, the germination of Nitraria schoberi seeds collected on the drained bottom of the Aral Sea was evaluated. Germination was assessed using the standard method in Petri dishes while maintaining an optimal temperature and humidity regime, germination is 40%. Based on the biological and ecological similarity with other species of halophytic semi-shrubs, the seed quality can be conditionally classified as class 1. This confirms the possibility of using the studied seeds in works on phytomelioration and restoration of vegetation in saline and arid (arid) landscapes of the Aral Sea region. The quality of Calligonum caput-medusae seeds was determined by soaking the seeds in water and then cutting the seeds along the embryo. During the laboratory examination, the seed quality was 71%. Taking into account the peculiarities of the ecological and geographical origin of the species and the natural heterogeneity of the seed material, these indicators are considered satisfactory for the purposes of introducing and restoring vegetation in arid ecosystems.

哈萨克语. Бұл мақалада Қазақстандағы Арал өңірінің, яғни Қызылорда облысы бойынша галофитті жартылай бұталардың (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk.) биологиялық және экологиялық ерекшеліктері туралы мәліметтер келтірілген. Шетелдік және отандық ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, қажетті зерттеулерге шолу жасалып, тақырыптың көкейтестілігі, зерттеу әдістері анықталды. Өлкелік флораны сипаттайтын ғылыми әдебиеттер мәліметтерінің негізінде және далалық жұмыстар нәтижесінде Қызылорда облысы аймағында өсетін галофиттердің түрлерден (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk.) тұқым жиналды. Шобер ақтікені (Nitraria schoberi) және Медуза бас жүзгін (Calligonum caput-medusae Schenk.) тұқымдарының сапасы мен өнгіштігіне талдау жасалды. Nitraria schoberi тұқымдарының өнгіштігін анықтау алдында температурасы 18-20°C болатын суға 2 тәулік бойы салынды. Зертханалық тексеру арқылы Арал теңізінің құрғаған ұлтанында жиналған Nitraria schoberi тұқымдарының өнгіштігін бағалау жүргізілді. Тұқымның өнуі бойынша оңтайлы температура мен ылғалдылық режимін сақтай отырып, Петри табақшаларында стандартты әдіспен бағаланды, өнгіштік 40% болды. Галофитті жартылай бұталардың басқа түрлерімен биологиялық және экологиялық ұқсастығына сүйене отырып, шартты түрде тұқым сапасын 1-ші класына жатқызуға болады. Бұл зерттелген тұқымдарды Арал өңірінің тұзды және құрғақ (аридті) ландшафттары жағдайында фитомелиорация және өсімдіктерді қалпына келтіру жұмыстарында пайдалану мүмкіндігін растайды. Calligonum caput-medusae Schrenk тұқымдары суға салынды, сосын эмбрион бойымен кесу арқылы тұқымдардың сапасы анықталды. Зертханалық тексеру барысында тұқым сапасы 71%-ды құрады. Қосымша тұқым үлгілері «Республикалық орман селекциялық-тұқым өсіру орталығы» РМҚК-да зерттеліп, тұқым сапалылығы 63%-ды құрайтыны анықталды. Calligonum caput-medusae Schrenk тұқымының сапасы 63-71% аралығында өзгерді, осы көрсеткіш МЕСТ 13855-87 бойынша орта есеппен сапаның үшінші класына сәйкес келеді. Түрдің экологиялық-географиялық шығу тегі мен тұқым материалының табиғи гетерогенділігін ескере отырып, бұл көрсеткіштер құрғақ (аридті) экожүйелер жағдайында өсімдіктерді интродукциялау және қалпына келтіру мақсаттары үшін қанағаттанарлық болып саналады.

俄语. В данной статье представлены данные о биологических и экологических особенностях галофитных полукустарников (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk) Приаралья в Казахстане, то есть по Кызылординской области. На основе зарубежной и отечественной научной литературы был проведен обзор необходимых исследований, выявлена актуальность темы, методы исследования. На основании данных научной литературы, описывающей флору края, и в результате полевых работ были получены сведения о видах галофитов, произрастающих на территории Кызылординской области (Nitraria schoberi, Calligonum caput-medusae Schenk.) семена собраны. Селитрянка Шобера (Nitraria schoberi) и голова Медузы (Calligonum caput-medusae Schenk.) проведен анализ доброкачественности и всхожести семян. Перед определением всхожести семян Nitraria schoberi их помещали в воду с температурой 18-20°C в течение 2 суток. В ходе лабораторного обследования была проведена оценка всхожести семян Nitraria schoberi, собранных на осушенном дне Аральского моря. Всхожесть оценивалась по стандартной методике в чашках Петри при поддержании оптимального температурно-влажностного режима, всхожесть составляет 40%. Исходя из биологического и экологического сходства с другими видами галофитных полукустарников, условно качество семян можно отнести к 1 классу. Это подтверждает возможность использования исследованных семян в работах по фитомелиорации и восстановлению растительности в условиях засоленных и засушливых (аридных) ландшафтов Приаралья. Доброкачественность семян Calligonum caput-medusae Schrenk определяли путем замачивания семян в воде с дальнейшим взрезыванием семян вдоль зародыша. В ходе лабораторного обследования доброкачественность семян составила 71%. Учитывая особенности эколого-географического происхождения вида и естественную гетерогенность семенного материала, данные показатели считаются удовлетворительными для целей интродукции и восстановления растительности в условиях аридных экосистем.